सौदी अरेबियातील तेल पाइपलाइनवर हल्ला, भारतात पेट्रोल-डिझेल महागण्याची भीती

मध्य पूर्वेत सुरू असलेला तणाव आणखी वाढल्याच्या पार्श्वभूमीवर सौदी अरेबियाच्या तेल पायाभूत सुविधांबाबत एक मोठी घडामोड समोर आली आहे. सौदी अरेबियाच्या एका महत्त्वाच्या इंधन पाइपलाइनजवळच्या पंपिंग स्टेशनवर क्षेपणास्त्रांनी हल्ला करण्यात आल्याचं सीएनएनच्या हवाल्याने सांगण्यात येतंय. या हल्ल्याचा थेट परिणाम कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर होऊ शकतो आणि त्यामुळे भारतातल्या पेट्रोल-डिझेलच्या किमतीही वाढू शकतात, अशी चर्चा सुरू झाली आहे.

सौदी अरेबियामध्ये नेमकं काय घडलं याला अजून अधिकृतपणे पूर्ण दुजोरा मिळालेला नाही. मात्र अमेरिकी अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने आलेल्या माहितीनुसार, प्राथमिक अंदाजात पाइपलाइनवरच्या काही पंपिंग सुविधांचं नुकसान झाल्याची शक्यता वर्तवली जातेय. उपग्रहाद्वारे घेतलेल्या फोटोंमुळेही चिंता आणखी वाढली आहे. शुक्रवारी काढलेल्या फोटोंमध्ये एका ठिकाणी आगीमुळे मोठं नुकसान झाल्याचं दिसतंय, तर त्याच्या आदल्या दिवशी दुसऱ्या एका ठिकाणाहून काळा धूर निघताना दिसला होता. यामुळे हे प्रकरण गंभीर असल्याचं मानलं जातंय.

ही घटना महत्त्वाची ठरतेय कारण सौदी अरेबियाची पूर्व-पश्चिम पाइपलाइन सध्या देशासाठी खूप महत्त्वाची झाली आहे. इराणसोबतच्या संघर्षामुळे या भागातल्या समुद्री तेल वाहतुकीला धोका वाढला असून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या पुरवठ्यावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळेच सौदी अरेबियाने फारसच्या आखातातून थेट टँकरने तेल पाठवण्याऐवजी मोठ्या प्रमाणात कच्चं तेल याच पाइपलाइनमार्गे लाल समुद्रातल्या यानबू बंदरात पाठवायला सुरुवात केली होती. या पर्यायी मार्गाने दररोज साधारण 50 लाख बॅरल तेल पाठवलं जात असल्याचं सांगितलं जातंय. पाइपलाइन किंवा त्याच्याशी जोडलेल्या पंपिंग सुविधांचं मोठं नुकसान झालं, तर सौदी अरेबियाच्या संपूर्ण तेल पुरवठा यंत्रणेवर ताण येऊ शकतो. पण प्रत्यक्षात किती नुकसान झालंय आणि दुरुस्तीला किती वेळ लागेल, हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. या हल्ल्यामागे नेमकं कोण आहे, हेही अद्याप अधिकृतपणे निश्चित झालेलं नाही. अमेरिकी अधिकाऱ्यांनी सांगितलंय की ते या घटनेसंबंधी गुप्त माहिती गोळा करत आहेत.

उपग्रह फोटोंमध्ये पाइपलाइनच्या आजूबाजूला अनेक ठिकाणी आग लागल्याचं दिसतंय. मात्र यातली काही ठिकाणं फ्लेअर पिट्स असू शकतात, जी आपत्कालीन परिस्थितीत तेल किंवा वायू जाळण्यासाठी वापरली जातात. त्यामुळे प्रत्येक आग हल्ल्यामुळेच लागली असं गृहीत धरणं चुकीचं ठरेल आणि हे संपूर्ण प्रकरण नीट समजायला अजून थोडा वेळ लागू शकतो.

या घडामोडींचा कच्च्या तेलाच्या किमतींवरही परिणाम दिसतोय. मध्य पूर्वेतला पुरवठा खंडित होण्याच्या भीतीने आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे दर प्रति बॅरल 100 डॉलरच्या वर गेले आहेत. हा तणाव जर आणखी लांबला आणि त्याचा उत्पादन किंवा वाहतुकीवर परिणाम झाला, तर किमतींमध्ये आणखी चढउतार होऊ शकतो. याचा फटका तेल आयात करणाऱ्या देशांना बसू शकतो, कारण वाढलेल्या कच्च्या तेलाच्या किमतींमुळे आयातीचा खर्च, महागाई आणि इंधनाचे दर वाढू शकतात.

सध्या बाजार सौदी तेल सुविधांचं नेमकं किती नुकसान झालं, दुरुस्तीची स्थिती काय आहे आणि या भागात पुढे लष्करी हालचाली कशा होतात, यावर बारीक लक्ष ठेवून आहे. पुरवठ्याचे मार्ग सुरक्षित राहिले तर बाजारावरचा दबाव थोडा कमी होऊ शकतो. मात्र आणखी एखाद्या महत्त्वाच्या इंधन सुविधेवर हल्ला झाला, तर जागतिक इंधन बाजारातली अस्थिरता आणखी वाढू शकते.