सौदीची मुख्य तेल पाइपलाइन बंद, आंतरराष्ट्रीय बाजारात क्रूड 107 डॉलरपार गेले

मध्यपूर्वेतील लष्करी संघर्ष आता वाढत चालला असून त्याचा फटका जगभरातल्या ऊर्जा क्षेत्राला बसतोय. इराण आणि अमेरिकेमधला तणाव वाढल्यामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी आधीच जवळपास बंद पडल्यासारखी झाली होती. आता त्यात भर पडलीय ती सौदी अरेबियाच्या पूर्व-पश्चिम तेल पाइपलाइनवर झालेल्या भीषण ड्रोन हल्ल्याची. या हल्ल्यामुळे ही पाइपलाइन तात्पुरती बंद करावी लागली आहे.

ही १,२०० किलोमीटर लांबीची पाइपलाइन होर्मुझच्या जलमार्गाला एकमेव मोठा पर्याय होती. ती बंद पडल्याने जागतिक तेल बाजारात मोठी खळबळ उडाली आहे. अरबी द्वीपकल्पातून जाऊन लाल समुद्राजवळच्या यान्बू बंदरापर्यंत ही पाइपलाइन रोज साधारण ४ ते ५ दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल वाहून नेते, जे जगाच्या एकूण रोजच्या तेल पुरवठ्याच्या ४ ते ५ टक्के इतके भरते. होर्मुझमधून जहाजांची वाहतूक ठप्प असताना सौदी अरेबिया याच मार्गाने आपली निर्यात सुरळीत ठेवत होता. पण इराकमधल्या इराणसमर्थक गटांनी केलेल्या ड्रोन हल्ल्यात पाइपलाइनच्या पंपिंग स्टेशनचं मोठं नुकसान झालंय आणि ही यंत्रणा पुन्हा सुरू व्हायला अनेक आठवडे लागतील असं सांगितलं जातंय.

यामुळे यान्बू बंदरातल्या राखीव तेल साठ्यावर मोठा ताण आलाय. हा साठा केवळ ५ ते ७ दिवसच निर्यातीला पुरेल असा अंदाज आहे. सौदी अरेबिया इजिप्तमधल्या आपल्या अतिरिक्त साठ्यातून तात्पुरती सोय करतंय खरं, पण दीर्घकाळ पुरवठा टिकवणं या साठ्याला शक्य होणार नाही. विशेष म्हणजे हे संकट अशा वेळी आलंय जेव्हा सौदीने आधीच आपलं तेल उत्पादन खूप कमी केलं होतं. ऑगस्टमध्ये सौदीचं रोजचं उत्पादन ६.२ दशलक्ष बॅरलवर आलं होतं, फेब्रुवारीमध्ये हेच उत्पादन १०.९ दशलक्ष बॅरल इतकं होतं. उत्पादनातली घट आणि मुख्य निर्यात मार्ग बंद झाल्यामुळे ओपेक (OPEC+) देशांवर तेल पुरवठा वाढवण्याचा प्रचंड दबाव आलाय.

ही बातमी बाहेर येताच जागतिक शेअर बाजार आणि ऊर्जा बाजारात मोठे पडसाद उमटले. आंतरराष्ट्रीय ब्रेंट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल १०७.८१ डॉलरवर पोहोचली, तर अमेरिकन डब्ल्यूटीआय क्रूडची किंमत १०२.९४ डॉलर प्रति बॅरल झाली. होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि लाल समुद्रातली जहाज वाहतूक अशीच ठप्प राहिली, तर येत्या काही दिवसांत कच्चं तेल १२० ते १२५ डॉलर प्रति बॅरलचा टप्पा ओलांडू शकतं असा इशारा ऊर्जा तज्ज्ञांनी दिलाय.

भारत आपल्या एकूण गरजेच्या ८५ टक्क्यांहून जास्त कच्चं तेल परदेशातून आयात करतो. त्यामुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाचा भाव १ डॉलरने जरी वाढला, तरी भारताचं आयात बिल हजारो कोटी रुपयांनी वाढतं. दर १०५ ते ११० डॉलरच्या वर दीर्घकाळ राहिले, तर भारतीय तेल कंपन्यांवर (IOCL, BPCL, HPCL) इंधनाचे दर वाढवण्याचा प्रचंड दबाव येईल. देशांतर्गत बाजारात पेट्रोल-डिझेलच्या दरात प्रति लिटर ५ ते ८ रुपयांची वाढ होऊ शकते. डिझेल महागल्यास मालवाहतूक महाग होईल, ज्याचा थेट परिणाम भाजीपाला, दूध, अन्नधान्य आणि रोजच्या वापराच्या वस्तूंच्या दरांवर होऊन महागाई वाढेल. एअरलाईन कंपन्यांसाठी विमान इंधन महागल्याने हवाई प्रवासाची तिकिटं वाढतील. तसंच भारताचं आयात बिल वाढल्यामुळे अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया आणखी कमकुवत होऊ शकतो.