क्रूड ऑइल १२० डॉलरच्या उंबरठ्यावर, भारताच्या पेट्रोल-डिझेल दरवाढीची धाकधूक

जगभरातल्या तेल बाजारात पुन्हा एकदा खळबळ उडाली आहे. मध्य पूर्वेतल्या तणावामुळे आणि पुरवठ्याबद्दलच्या वाढत्या चिंतेमुळे क्रूड ऑइलचे भाव प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या वर गेले आहेत. बुधवारी, १६ सप्टेंबरला ब्रेंट क्रूडचा दर प्रति बॅरल १०७ ते १०९ डॉलरच्या दरम्यान फिरत होता. अमेरिकेतला क्रूड ऑइलचा साठा वाढल्यामुळे भाव थोडे खाली आले असले, तरी बाजारातली अस्वस्थता अजून संपलेली नाही.

मध्य पूर्वेतल्या पुरवठ्याचा प्रश्न असाच सुरू राहिला, तर क्रूड ऑइलचे भाव प्रति बॅरल १२० डॉलरपर्यंत जाऊ शकतात, असं सांगितलं जातंय. भारतासारख्या देशाला, जो मोठ्या प्रमाणात तेल आयात करतो, यामुळे अडचणीत यावं लागू शकतं.

भाव का वाढतायत, याचं मुख्य कारण म्हणजे पुरवठ्याची भीती. सौदी अरेबियाच्या पूर्व-पश्चिम पाइपलाइनवर हल्ला झाल्यामुळे या मार्गावरची तेल वाहतूक विस्कळीत झालीय. यान्बू बंदरावर तेल भरण्याचं कामही थांबवण्यात आलंय. सौदीचं तेल लाल समुद्रापर्यंत नेण्यासाठी ही पाइपलाइन खूप महत्त्वाची आहे, कारण यामुळे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाण्याची गरज कमी होते. हा मार्गच अडकल्यामुळे बाजारात पुरवठ्याची चिंता वाढलीय, आणि पुढच्या काही दिवसांत भाव आणखी वाढतील अशी भीती आहे.

भारत आपल्या गरजेतलं बरंचसं क्रूड ऑइल परदेशातून विकत घेतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात भाव वाढले की त्याचा थेट फटका भारताच्या तेल आयात बिलाला बसतो. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, एक बॅरल तेल विकत घ्यायला भारताला जास्त डॉलर मोजावे लागतील. यामुळे आयात बिल वाढेल आणि भाव असेच टिकून राहिले, तर सरकार आणि तेल कंपन्यांवर दबाव येऊ शकतो. भारताच्या क्रूड बास्केटची किंमतही याआधीच वाढलीय, २ सप्टेंबरला ती सुमारे ९९.३५ डॉलर होती, तर १४ सप्टेंबरला ती १२८.७ डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचली.

तरी, क्रूड ऑइल १२० डॉलरवर गेलं म्हणजे दुसऱ्याच दिवशी पेट्रोल-डिझेलचे भाव वाढतील असं नाही. भारतातल्या पेट्रोल-डिझेलच्या किमती फक्त क्रूड ऑइलच्याच नाही, तर डॉलर-रुपया विनिमय दर, शुद्धीकरणाचा खर्च, टॅक्स आणि तेल कंपन्यांच्या मार्जिनवरही अवलंबून असतात. आंतरराष्ट्रीय बाजारातले रोजचे बदल तेल कंपन्या लगेच त्याच दिवशी पेट्रोल-डिझेलच्या भावात दाखवत नाहीत. पण भाव जास्त काळ उंचावर राहिले, तर दबाव वाढू शकतो.

क्रूड ऑइलचा भाव जर बराच काळ १२० डॉलरच्या आसपास राहिला, तर त्याचा परिणाम फक्त पेट्रोल-डिझेलपुरता मर्यादित राहणार नाही. डिझेल महागल्यामुळे ट्रक, बस आणि इतर मालवाहतूक करणाऱ्या गाड्यांचा खर्च वाढेल, आणि त्याचा परिणाम एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी माल नेण्याच्या खर्चावर होईल. कंपन्या हा वाढलेला खर्च त्यांच्या उत्पादनांच्या किमतीत टाकू शकतात, म्हणजे वाहतुकीपासून रोजच्या वापरातल्या वस्तूंपर्यंत सगळीकडे हळूहळू महागाईचा दबाव जाणवू शकतो. विमान कंपन्यांचा इंधन खर्चही वाढेल, त्यामुळे विमान प्रवासही महाग होण्याची शक्यता आहे.