विसर्जनानंतरही बाप्पा घरातच राहणार, पुण्याच्या 'वृक्ष गजानन' मूर्तींना देश-विदेशातून मागणी

गणेशोत्सव अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपला असून घरोघरी बाप्पाच्या स्वागताची तयारी सुरू झाली आहे. मूर्तीची निवड, सजावट, आरास आणि नैवेद्य याचे नियोजन सुरू असतानाच अनेक पुणेकर यंदा पर्यावरणपूरक पद्धतीने उत्सव साजरा करण्याचा विचार करत आहेत. याच विचारातून पुढे आलेली आणि सध्या चर्चेत असलेली एक संकल्पना म्हणजे 'वृक्ष गजानन'. विसर्जनानंतर बाप्पाचे काय, या प्रश्नाला या उपक्रमाने वेगळे उत्तर दिले आहे. मूर्ती विसर्जित झाल्यावर तिची माती पुन्हा कुंडीत भरून त्यातून रोप उगवता येते, म्हणजेच बाप्पा घरातच नव्या रूपात राहतो.

निसर्गाची आवड आणि पर्यावरणाची काळजी यातून डॉ. अक्षय कौठाळे, केदार कुंभार, ऋत्वेश जाधव आणि चारुदत्त जाधव या चौघांनी २०१९ मध्ये 'वृक्ष गजानन' हा उपक्रम सुरू केला. उरुळी कांचन येथील दत्तवाडी परिसरात या मूर्ती घडवल्या जातात. सुरुवातीला केवळ ११ इंचाची एकच मूर्ती तयार करण्यात आली होती, पण नंतर वेगवेगळ्या आकाराची आणि रचनेची मॉडेल्स विकसित करण्यात आली.

पुण्यातून सुरू झालेला हा प्रवास आता राज्याच्या सीमा ओलांडून पुढे गेला आहे. नाशिक, अमरावती, जळगाव आणि धुळे येथे विक्री केंद्रे आणि वितरकांचे जाळे तयार झाले आहे. दुबई, कॅनडा, जर्मनी आणि अमेरिकेतही या मूर्ती पाठवल्या जात असून बंगळुरू, हैदराबाद, कारवार आणि बेळगावातूनही ऑनलाइन ऑर्डर येत आहेत.

या मूर्तींसाठी शेतातील काळी माती वापरली जाते आणि मातीशिवाय कोणतेही रसायन त्यात मिसळले जात नाही. मूर्ती मजबूत राहावी यासाठी नारळाच्या काथ्याचा आधार दिला जातो. मूर्तीसोबत ज्यूटची पिशवी, मातीची कुंडी आणि बियाण्यांचे पाकीट दिले जाते. यंदा या पाकिटात वांगी आणि मेथीच्या बिया आहेत, त्यामुळे विसर्जनानंतर मूर्तीची माती कुंडीत घेऊन त्यात बिया पेरल्या की काही दिवसांत हिरवे रोप उगवते.

या उत्पादनात महिलांचा सहभागही मोठा आहे. उरुळी कांचन येथील कारखान्यात महिला मूर्ती घडवण्याबरोबरच मुकुटावरचे नक्षीकाम, डोळे आणि गंध रेखाटण्याचे काम करतात. व्यवसाय वाढत असताना दरवर्षी सात ते आठ महिलांना यातून रोजगार मिळतो.

शाडूच्या मूर्तींच्या तुलनेत या मूर्ती तयार करायला जास्त वेळ आणि मेहनत लागते, तरीही सर्वसामान्यांना हा पर्याय परवडावा यासाठी एक फुटाच्या मूर्तीची किंमत शाडूच्या मूर्तीच्या किमतीच्या आसपासच ठेवण्यात आली आहे. नदीत विसर्जन करून उत्सव संपवण्याऐवजी, विसर्जनानंतरही बाप्पाला नव्या रूपात जपण्याचा संदेश 'वृक्ष गजानन' मधून दिला जातो.

पॅकेजमध्ये शेतमातीपासून बनवलेली गणेशमूर्ती, चंदेरी पाट, शेतमातीने भरलेली कुंडी, बियाण्यांचे पाकीट आणि ज्यूटची पिशवी मिळते. ही मूर्ती पूर्णपणे पर्यावरणपूरक असून घरीच विसर्जनाची सोय होते, त्यामुळे जलप्रदूषण टाळता येते. विसर्जनानंतर मातीचा पुनर्वापर होऊन त्यातून रोप उगवण्याची संधी मिळते, जी वृक्षारोपणाच्या संकल्पनेला चालना देते. प्लास्टिकऐवजी ज्यूटच्या पिशवीचा वापर केला जातो आणि पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासोबतच महिलांनाही रोजगाराची संधी मिळते.