रेस्टॉरंट बिलात GST चुकीचा आकारला जातोय का? पेमेंटआधी ३० सेकंदात करा पडताळणी

भारतात रेस्टॉरंटमध्ये जेवण झाल्यावर बिलात GST जोडलेला दिसतो, पण हा GST खरोखर सरकारकडे जमा होतो की मालकाच्या खिशात जातो, हे ग्राहकांना बहुतेक वेळा माहीतच नसतं. यासाठी बिल भरण्यापूर्वी अवघ्या ३० सेकंदांत एक साधी पडताळणी करता येते.

व्यावसायिक सीए असलेल्या प्रतीक भारदा यांनी ८ सप्टेंबर रोजी घडलेला स्वतःचा अनुभव सांगितला. ते उदयपूरमधील एका रेस्टॉरंटमध्ये गेले होते, तिथे त्यांचं बिल Rs ६४१.९० इतकं आलं. या बिलात Rs ३२.१० रक्कम GST म्हणून जोडलेली होती, ज्यामध्ये २.५% CGST आणि २.५% SGST यांचा समावेश होता. पैसे देण्याआधी प्रतीक यांनी सर्वप्रथम हे तपासलं की कंपोझिशन टॅक्स भरणारं रेस्टॉरंट ग्राहकांकडून GST आकारू शकतं की नाही.

यासाठी त्यांनी बिल भरण्याआधी gst.gov.in या अधिकृत वेबसाईटला भेट दिली. बिलावर छापलेला GSTIN क्रमांक टाकून त्यांनी सर्चवर क्लिक केलं आणि जेव्हा स्क्रीनवर 'रेग्युलर टॅक्सपेअर' असा स्टेटस दिसला, तेव्हाच त्यांनी पेमेंट केलं. मात्र बहुतेक लोक असं करत नाहीत. रेस्टॉरंट किंवा ढाब्यावर जेवणानंतर बिल भरताना तो व्यवसाय कोणत्या कर योजनेअंतर्गत नोंदणीकृत आहे, हे लोक सहसा तपासत नाहीत. प्रतीक यांच्या मते, "कंपोझिशन टॅक्सपेअर तुमच्याकडून GST आकारूच शकत नाही."

नियमांनुसार कंपोझिशन डीलर म्हणून नोंदणीकृत रेस्टॉरंट्स सरकारला एका निश्चित दराने कर भरतात. अशा रेस्टॉरंट्सना ग्राहकांकडून वेगळा GST गोळा करण्याचा अधिकार नसतो आणि ते बिलात स्वतंत्रपणे GST जोडू शकत नाहीत. जर एखाद्या कंपोझिशन रेस्टॉरंटने असं केलं, तर तो पैसा सरकारकडे न जाता थेट मालकाच्या खिशात जातो. त्यामुळे रेस्टॉरंट कंपोझिशन योजनेत आहे की नियमित योजनेत, हे ओळखण्यासाठीच ही ३० सेकंदांची तपासणी उपयोगी ठरते.

ही पडताळणी करण्याची पद्धत सोपी आहे. सर्वप्रथम फोनवर gst.gov.in हे अधिकृत GST पोर्टल उघडायचं. मेनूमधून Search Taxpayer हा पर्याय निवडायचा. त्यानंतर रेस्टॉरंटच्या बिलावर छापलेला १५-अंकी GSTIN क्रमांक टाकून कॅप्चा भरून सर्च करायचं. स्क्रीनवर करदात्याच्या प्रकाराची स्थिती दिसते. जर तिथे Composition असं लिहिलेलं असेल, तर त्या रेस्टॉरंटला ग्राहकांकडून एक रुपयाही GST आकारता येत नाही आणि बिलातून तो लगेच काढून टाकायला सांगता येतो. जर तिथे Regular असं लिहिलेलं असेल, तर नियमांनुसार ते रेस्टॉरंट ५% किंवा १८% GST आकारण्यास पात्र आहे.

एखादं कंपोझिशन रेस्टॉरंट जबरदस्तीने GST आकारत असेल, तर ग्राहकाला पुराव्यासह GST परिषद किंवा ग्राहक मंचाकडे तक्रार करता येते.