पुण्यातील NCL कॅम्पसमध्ये अमेझॉनचा जलसंधारण प्रकल्प, वर्षाला १७८ दशलक्ष लिटर पाणी पुनर्भरण

पुण्यातील नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरीच्या (एनसीएल) संशोधन कॅम्पसमध्ये आता पाण्याच्या पुनर्भरणासाठी मोठा प्रकल्प उभा राहणार आहे. अमेझॉन इंडियाने यासाठी वॉटर टेक्नॉलॉजी स्टार्टअप फ्लक्सजेनसोबत हातमिळवणी केली असून, ३८० एकरांच्या या कॅम्पसमध्ये एकात्मिक जलसंधारण यंत्रणा राबवली जाणार आहे. हा प्रकल्प या वर्षाच्या अखेरीस पूर्ण होण्याची अपेक्षा असून, त्यानंतर दरवर्षी अंदाजे १७८ दशलक्ष लिटर पाण्याचे पुनर्भरण होईल असा अंदाज आहे.

पाण्याचा वापर कमी करणे, सांडपाणी गोळा करून त्यावर प्रक्रिया व पुनर्वापर करणे आणि कॅम्पसभर भूजल पुनर्भरण घडवणे, ही या प्रकल्पाची तीन उद्दिष्टे आहेत. यासाठी स्मार्ट सेन्सर्स, एरेटर आणि वॉटरलेस युरिनल्ससारखी कार्यक्षम उपकरणे वापरली जाणार आहेत. भारतातील अमेझॉनच्या व्यापक जलसंधारण मोहिमेचा हा एक भाग आहे. कंपनीने आपल्या कामकाजात वापरल्या जाणाऱ्या पाण्याच्या १२० टक्के पाणी समाज आणि पर्यावरणाला परत देत, २०२७ च्या उद्दिष्टाआधीच वॉटर पॉझिटिव्ह होण्याचे लक्ष्य साध्य केले आहे.

अमेझॉन इंडियाच्या ऑपरेशन्सचे डायरेक्टर करण चुघ यांनी सांगितले की, फ्लक्सजेनसोबतचा हा सहयोग भारतातील जलसंधारणाबाबत कंपनीची दृढ कटिबद्धता दाखवतो. त्यांच्या मते, तंत्रज्ञानावर आधारित उपाय मोठ्या प्रमाणावर प्रत्यक्ष बदल घडवू शकतात हे दाखवण्यासाठी एनसीएल कॅम्पस आदर्श ठिकाण आहे. एकात्मिक जल व्यवस्थापन उपायांमध्ये गुंतवणूक करून, स्थानिक पाण्याच्या आव्हानांवर मात करण्यासोबतच असे मॉडेल तयार होत आहे जे देशभरातील कार्यालये, व्यावसायिक जागा, शाळा, हॉस्पिटल्स, बहु-गृहनिर्माण संकुल आणि संस्थात्मक कॅम्पसमध्ये लागू करता येईल, असे चुघ यांनी नमूद केले.

नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरीच्या कंट्रोलर ऑफ अॅडमिनिस्ट्रेशन कनिका गोयल यांनी म्हटले की, वैज्ञानिक संशोधनाचे रूपांतर प्रत्यक्ष जगावरील परिणामात झाले पाहिजे, यावर एनसीएलचा नेहमी विश्वास राहिला आहे. अमेझॉन आणि फ्लक्सजेनसोबतच्या या सहयोगामुळे कॅम्पसला शाश्वत जल व्यवस्थापनाच्या मॉडेलमध्ये रूपांतरित करण्याची संधी मिळाली आहे, असे त्या म्हणाल्या. स्मार्ट सेन्सर्स, रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, पाण्याचा पुनर्वापर आणि भूजल पुनर्भरण यांची सांगड घालणारा हा दृष्टिकोन देशभरातील संशोधन संस्थांसाठी मापदंड ठरेल, अशी अपेक्षा गोयल यांनी व्यक्त केली.

फ्लक्सजेनचे सीईओ आणि संस्थापक गणेश शंकर यांच्या मते, एकाच ठिकाणी विविध जल तंत्रज्ञानाचे एकत्रीकरण करून सर्वसमावेशक जल व्यवस्थापन यंत्रणा तयार करणे, हे या प्रकल्पाचे वैशिष्ट्य आहे. स्थानिक जलसुरक्षेत योगदान देत संशोधन संस्था अधिक शाश्वतपणे काम करू शकतात, याचे एनसीएल कॅम्पस आदर्श उदाहरण बनेल, असे शंकर यांनी सांगितले.

या प्रकल्पात २०२७ मध्ये सुरू होणाऱ्या प्रायोगिक शिक्षण उपक्रमाचाही समावेश असेल, ज्याचा उद्देश तरुणांमध्ये जलसंधारणाविषयी जागरूकता निर्माण करणे आहे. यात विद्यार्थ्यांच्या दर तीन महिन्यांनी होणाऱ्या एनसीएल कॅम्पस भेटी, स्थानिक शाळांमध्ये जलसंधारण क्लबची स्थापना आणि जलसंधारणाची तत्त्वे शिकवणारा "हायड्रोक्वेस्ट" नावाचा शैक्षणिक बोर्ड गेम यांचा समावेश असेल.

अमेझॉनने नुकतीच भारतात वॉटर पॉझिटिव्ह झाल्याची घोषणा केली आहे, म्हणजे कंपनी आता देशभरातील कॉर्पोरेट कार्यालये, डेटा सेंटर्स आणि फुलफिलमेंट सेंटर्ससह आपल्या सर्व कामकाजात वापरत असलेल्या पाण्यापेक्षा जास्त पाणी समाजाला परत देत आहे. २०२७ पर्यंतचे हे उद्दिष्ट कंपनीने वेळेआधीच साध्य केले आहे. महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा, दिल्ली एनसीआर, आंध्र प्रदेश आणि तामिळनाडूमध्ये जलसंधारण उपक्रमांसाठी ६२ कोटी रुपयांपेक्षा जास्त निधी देण्याची कटिबद्धता अमेझॉनने दर्शवली आहे. पाणलोट क्षेत्र पुनर्संचयित करणे, तलावांचे पुनरुज्जीवन, कार्यक्षम सिंचन, भूजल पुनर्भरण आणि स्थानिक गरजांनुसार तयार केलेल्या पाण्याच्या दर्जा सुधारणा उपक्रमांच्या माध्यमातून हे प्रकल्प दरवर्षी ४ अब्ज लिटरहून अधिक पाण्याचे पुनर्भरण करतील, अशी अपेक्षा आहे.