पंढरपूर कॉरिडॉरमध्ये होळकर-शिंदे वाड्यांसह ९ मंदिरांच्या जतनासाठी ३६ कोटींची तरतूद

पंढरपुरात शेकडो वर्षांचा जुना ऐतिहासिक वारसा आता नव्याने जपला जाणार आहे. प्रस्तावित पंढरपूर कॉरिडॉरच्या आराखड्यात शहरातील ९ पुरातन मंदिरांच्या जतन आणि संवर्धनासाठी एकूण ३६ कोटी रुपयांची तरतूद प्रस्तावित करण्यात आली आहे. यामुळे हा कॉरिडॉर केवळ भाविकांच्या सुविधांपुरता मर्यादित न राहता, पंढरीचा धार्मिक आणि ऐतिहासिक वारसा जपणारा एक महत्त्वाचा प्रकल्प ठरण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

या आराखड्यात सर्वाधिक निधी दोन ऐतिहासिक वाड्यांसाठी राखून ठेवण्यात आला आहे. श्रीराम मंदिर आणि होळकर वाडा यासाठी १२ कोटी रुपये, तर द्वारकाधीश मंदिर आणि शिंदे वाडा यासाठी आणखी १२ कोटी रुपये अशी तरतूद आहे. म्हणजेच या दोन्ही ऐतिहासिक वास्तूंसाठी मिळून तब्बल २४ कोटी रुपये प्रस्तावित करण्यात आले आहेत.

उर्वरित निधी इतर सात वास्तूंमध्ये विभागला गेला आहे. मल्लिकार्जुन मंदिर आणि ताकपिठे विठोबा मंदिर यांना प्रत्येकी २ कोटी रुपये, गोपाळकृष्ण मंदिरासाठी ३ कोटी रुपये, देहूकर महाराज मठासाठी १ कोटी ५० लाख रुपये, अकरारुद्र मारुती मंदिरासाठी १ कोटी रुपये, जैन मंदिरासाठी २ कोटी रुपये आणि प्रल्हाद महाराज समाधीसाठी ५० लाख रुपये अशी तरतूद प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या सगळ्याची बेरीज ३६ कोटी रुपये इतकी होते.

घाट परिसरातील होळकर आणि शिंदे वाडे हे पंढरीच्या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार मानले जातात. पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांच्या काळात उभारण्यात आलेल्या होळकर वाड्यात सुमारे १२५ लाकडी खण असल्याचे सांगितले जाते. या वास्तूचे बांधकाम १७५४ मध्ये सुरू होऊन ते १७६७ मध्ये पूर्ण झाल्याची माहिती आहे. दुसरीकडे शिंदे वाड्यातील द्वारकाधीश मंदिर, तिथला २४ खांबांचा सभामंडप आणि दगडी बांधकाम यामुळेही या वास्तूला ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. प्रस्तावित संवर्धनामुळे या दोन्ही वाड्यांचा वारसा जपला जाईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

शाकंभरी मंदिर, काळभैरव मंदिर, शनि मंदिर, सीमेश्वर मंदिर, खंडोबा मंदिर आणि एकवीरा मंदिर या वास्तूंचा समावेश यापूर्वीच्याच आराखड्यात करण्यात आला होता. त्यामुळे आताच्या ३६ कोटी रुपयांच्या निधीत या मंदिरांसाठी वेगळी तरतूद केलेली नाही, हे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

पंढरपूर हे देशभरातील भाविकांचे श्रद्धास्थान म्हणून ओळखले जाते. आता पुरातन मंदिरांसह इतर ऐतिहासिक वास्तूंचेही संवर्धन झाल्यास पंढरपूरच्या धार्मिक पर्यटनाला ऐतिहासिक पर्यटनाचीही जोड मिळू शकते. त्यामुळे भाविकांसोबतच इतिहास आणि वास्तुकलेत रस असणाऱ्या पर्यटकांसाठीही पंढरपूरचे आकर्षण वाढण्याची शक्यता आहे. भाविकांना मिळणाऱ्या सुविधांसोबतच पंढरीचा ऐतिहासिक वारसा जतन करण्यावरही या प्रस्तावित कॉरिडॉरमधून भर दिला जात असल्याने, हा प्रकल्प आता केवळ धार्मिक सुविधांपुरता नव्हे तर वारसा संवर्धनाच्या दृष्टीनेही पाहिला जात आहे.