नागपुरात दहीहंडीत नियमभंग: अजनीत रात्री उशिरापर्यंत डीजे, ऑरेंज सिटी स्क्वेअरला रस्ता अडवला

नागपुरात दहीहंडी उत्सवाच्या निमित्ताने घडलेल्या दोन घटनांमुळे नियमपालनाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. सण-उत्सव ही आपल्या श्रद्धेची आणि परंपरेची बाब आहे, पण अशा कार्यक्रमांच्या नावाखाली पोलिसांचे आदेश आणि सर्वसामान्य नागरिकांची गैरसोय याकडे दुर्लक्ष करण्याची मुभा मिळते का, असा सवाल यातून उपस्थित होत आहे.

पहिली घटना अजनी चौकातील दहीहंडीची आहे. येथे पोलीस उपस्थित असूनही आणि स्पष्ट सूचना देऊनही मोठ्या आवाजात डीजे सुरू राहिला. धंतोली पोलिसांच्या माहितीनुसार, कार्यक्रमात ९० ते १०० डेसिबलदरम्यान आवाजाची पातळी नोंदवली गेली. आयोजक करण यादव आणि साउंड सिस्टीम चालवणारे रजत विजय शाहू यांना पोलिसांनी आवाज कमी करण्याचे निर्देश दिले. मात्र या सूचनांनंतरही मोठ्या आवाजात डीजे सुरूच राहिल्याचा आरोप आहे. रात्री १० वाजल्यानंतर आवाज बंद होणे अपेक्षित असताना कार्यक्रम सुमारे रात्री १०.४५ पर्यंत सुरू राहिला. अखेर धंतोली पोलिसांनी दोघांविरुद्ध बीएनएस आणि पर्यावरण संरक्षण कायद्याच्या संबंधित कलमांखाली एफआयआर नोंदवली. पोलीस जागेवर हजर असताना, दोनदा आवाजाची पातळी मोजूनही आणि आयोजकांना सूचना देऊनही रात्री १० नंतरही डीजे कसा सुरू राहिला, हा प्रश्न अनुत्तरित आहे.

दुसरी घटना ऑरेंज सिटी स्क्वेअर येथील आहे, जिथे बीजेवायएम साऊथ वेस्ट नागपूरच्या वतीने दहीहंडी कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. या कार्यक्रमासाठी रिंग रोडची संपूर्ण एक कॅरेजवे बंद करण्यात आल्याचा आरोप असून, त्यामुळे वाहनचालकांना डिव्हायडर ओपनिंगपर्यंत चुकीच्या दिशेने वाहन चालवावे लागले. सर्वसामान्य नागरिकाने रस्त्याच्या चुकीच्या बाजूने वाहन चालवले तर त्याच्यावर कारवाई होऊ शकते, पण एखाद्या राजकीय-सामाजिक कार्यक्रमामुळे शेकडो वाहने त्याच चुकीच्या दिशेने जाण्यास भाग पडली, तर याची जबाबदारी कोणाची, असा सवाल उपस्थित होतो. अशा वेळी रुग्णवाहिका, फायर टेंडर किंवा इतर आपत्कालीन वाहनाला रस्ता न मिळाल्यास काय, हा प्रश्नही कायम आहे.

नागपूर पोलीस आयुक्त विश्वास नांगरे पाटील यांनी अलीकडेच ध्वनिप्रदूषण, डीजे आणि लेझर लाइट्सबाबत कडक भूमिका घेतली असून, साउंड सिस्टीमची तपासणी आणि डेसिबल पातळीवर देखरेख ठेवली जात आहे. असे असतानाही काही आयोजकांसाठी हे नियम इतके दुर्बळ का ठरतात, असा प्रश्न विचारला जात आहे. डीजे ऑपरेटरने नियमांचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास केवळ एफआयआरपुरते प्रकरण मर्यादित न राहता, संबंधित डीजे किंवा साउंड प्रोव्हायडरच्या परवानग्या-लायसन्सचीही तपासणी व्हावी आणि उल्लंघन सिद्ध झाल्यास कठोर कारवाई तसेच परवाना रद्द करण्यासारखी पावले उचलली जावीत, अशी मागणी होत आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस हे नागपूरचे असून शहराच्या राजकारणावर त्यांचा प्रभाव सर्वज्ञात आहे. अशा कार्यक्रमांच्या मंच आणि पोस्टरवर त्यांची छायाचित्रे आणि मोठे बॅनर अनेकदा दिसतात. हा राजकीय प्रचाराचा भाग असू शकतो, पण ज्या नागरिकाचा रस्ता अडवला गेला, ज्याला चुकीच्या बाजूने वाहन चालवावे लागले, ज्याला रात्री घरी परतताना कर्णकर्कश डीजे सहन करावा लागला किंवा घरातील लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक अथवा रुग्णाची गैरसोय झाली, त्याच्या मनात आयोजकाचे नाव नव्हे तर मंचावरील मोठ्या नेत्याचे नाव आधी येते, असे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे सत्तेत असलेल्या नेत्यांनी आपल्या समर्थकांच्या अशा वर्तनाकडे राजकीय ओझे म्हणून नव्हे तर सार्वजनिक उत्तरदायित्व म्हणून पाहावे, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.

नागपूर पोलिसांनी हे प्रकरण केवळ दोन एफआयआरपुरते मर्यादित न ठेवता आयोजक, साउंड प्रोव्हायडर्स, परवानग्या आणि वाहतूक व्यवस्थापन याबाबत संपूर्ण जबाबदारी निश्चित करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे. गणेशोत्सव, पोळा, मोहरम किंवा इतर कोणताही सार्वजनिक कार्यक्रम असो, श्रद्धेचा सन्मान व्हावाच, मात्र त्याच्या नावाखाली डीजे नियमांचे उल्लंघन, रात्री १० नंतर मोठा आवाज, प्रतिबंधित लेझर-बीम लाइट्सचा वापर, मुख्य रस्ते मनमानी पद्धतीने बंद करणे आणि नागरिकांना वाहतुकीच्या धोक्यात टाकणे हे होता कामा नये, असेही अधोरेखित करण्यात आले आहे.