नागपूरमध्ये एआयने उघडकीस आणली वीजचोरी, महावितरणने पकडला ६६ कोटींचा घोटाळा

नागपूरमध्ये वीजचोरीविरोधातील कारवाई अधिक प्रभावी करण्यासाठी महावितरणने आता एआयच्या 'सुपर इंटेलिजन्स'चा वापर सुरू केला आहे. या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने राज्यभरात मोठ्या प्रमाणावर वीजचोरी उघडकीस आली आहे. वीजचोरीच्या घटना रोखण्यासाठी आतापर्यंत जी पद्धत वापरली जात होती, त्यापेक्षा ही पद्धत अधिक अचूक आणि जलद असल्याचे महावितरणकडून सांगण्यात आले आहे.

महाराष्ट्रभर १९० हून अधिक विशेष उडत्या पथकांनी वीज कनेक्शनची तपासणी केली, तर एआय मॉड्यूलने केलेल्या सूक्ष्म विश्लेषणातून गेल्या ३ महिन्यांत ६६.२८ कोटी रुपयांहून अधिक किमतीची वीजचोरी पकडली गेली. वीजचोरी करूनही समझौता शुल्क न भरणाऱ्या २८९ प्रकरणांत आतापर्यंत गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. म्हणजेच जे ग्राहक वीजचोरी करताना पकडले गेल्यानंतरही ठरलेली समझौता रक्कम भरायला तयार झाले नाहीत, अशा सर्व प्रकरणांत महावितरणने पोलिसांकडे तक्रारी नोंदवत गुन्हे दाखल केले आहेत.

ही तंत्रज्ञान प्रणाली नेमकी कशी काम करते, याबाबत महावितरणकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, एआय आणि मशीन लर्निंगचा वापर करून वीजचोरीचा अचूक अंदाज बांधणारे मॉड्यूल तयार करण्यात आले आहे. वीज ग्राहकांच्या किंवा एखाद्या भागातील वीज वापराच्या जुन्या आकडेवारीतील अचानक झालेली घट किंवा वाढ, मीटरमध्ये झालेली तांत्रिक छेडछाड आणि अशा ५० हून अधिक तांत्रिक निकषांवर हे मॉड्यूल चोवीस तास सूक्ष्म विश्लेषण करत असते. एखाद्या ग्राहकाच्या किंवा परिसराच्या वीज वापराच्या नोंदींमध्ये सातत्याने बदल आढळल्यास, त्याची नोंद हे मॉड्यूल आपोआप घेते.

ज्या ग्राहकांच्या वीज वापरात संशयास्पद तफावत आढळते, त्यांना हे एआय मॉड्यूल 'हाय रिस्क' गटात टाकते. यामुळे कोणतीही आधीची तपासणी न करता वीजचोरी होत असलेल्या नेमक्या जागेची माहिती या मॉड्यूलमार्फत उपलब्ध होत आहे. याचा अर्थ आधी क्षेत्रीय पथकांना जागोजागी जाऊन प्रत्यक्ष तपासणी करावी लागत असे, आता मात्र मॉड्यूलने दिलेल्या माहितीच्या आधारेच पथके थेट संशयित ठिकाणी पोहोचू शकतात.

राज्यभर वीजचोरीविरोधातील कारवाईत कुठेही हलगर्जीपणा होऊ नये, यासाठी वीज कनेक्शनच्या तपासणीपासून ते वीज बिल तयार करण्यापर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया 'थेफ्ट ट्रॅकिंग अँड मॉनिटरिंग सिस्टीम'च्या माध्यमातून पूर्णपणे ऑनलाइन करण्यात आली आहे. यासाठी एक स्वतंत्र मोबाइल अॅपही विकसित करण्यात आले आहे. या अॅपमुळे तपासणीची नोंद, कारवाईची पुढील प्रक्रिया आणि बिलाची निर्मिती हे सर्व टप्पे एकाच ठिकाणी नोंदवले जात असल्याने संपूर्ण प्रक्रियेवर देखरेख ठेवणे शक्य होत आहे.

राज्यभरात गेल्या जून ते ऑगस्ट या ३ महिन्यांच्या काळात महावितरणच्या नियमित आणि विशेष पथकांनी छत्रपती संभाजीनगर विभागीय क्षेत्रात ५,०८३, कोकणात ११,०८३, नागपूरमध्ये ५,९४९ आणि पुणे विभागीय क्षेत्रात ५,८४९ अशी वीजचोरीची एकूण २७,९६४ प्रकरणे उघडकीस आणली आहेत. या चारही विभागीय क्षेत्रांतील आकडेवारी पाहता, कोकण विभागात सर्वाधिक तर छत्रपती संभाजीनगर विभागात सर्वात कमी प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत.