नेपाळ महापुरात बेपत्ता झालेल्यांचा शोध आता मोबाईल लोकेशनच्या आधारे

निसर्गाचे रौद्ररूप नुकतेच नेपाळ आणि चीनच्या सीमावर्ती भागात पाहायला मिळाले. चीन-नेपाळ सीमेवर हिमनदीचा एक मोठा भाग अचानक फुटला आणि पर्वतांवरून दगड, चिखल आणि ढिगाऱ्यांचा प्रचंड पूर खाली कोसळला. या विनाशकारी जलप्रलयाने संपूर्ण परिसर उद्ध्वस्त झाला. नेपाळमध्ये आतापर्यंत १,३८६ जणांचा मृत्यू झाला असून ५,१३० नागरिक अजूनही बेपत्ता आहेत. सीमेच्या पलीकडे चीनमध्ये ४३ जणांचा मृत्यू झाला असून ५१९ जण बेपत्ता आहेत.

आपत्तीला अनेक दिवस उलटूनही आपल्या प्रियजनांपासून ताटातूट झालेली कुटुंबे हवालदिल झाली आहेत. अशा परिस्थितीत बेपत्ता लोकांच्या मोबाईल फोनचे शेवटचे लोकेशन हे त्यांच्या नातेवाईकांसाठी आशेचा एकमेव आणि महत्त्वाचा आधार ठरत आहे.

बेपत्ता झालेल्यांमध्ये हैदराबादमध्ये काम करणाऱ्या ३३ वर्षीय आरुषी गुप्ता यांचाही समावेश आहे. त्या कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी गेल्या होत्या. २३ ऑगस्ट रोजी दिल्लीहून काठमांडूला पोहोचल्यानंतर, त्या २६ ऑगस्ट रोजी नेपाळ-चीन सीमा ओलांडून तिबेटच्या दिशेने जाणार होत्या. पुराच्या दिवशी सकाळी त्यांनी वडील अजय गुप्ता यांना व्हॉट्सॲपवर संदेश पाठवून सांगितले होते की त्या सीमेपासून अवघ्या १५ मिनिटांच्या अंतरावर आहेत. त्यानंतर आरुषी यांनी चायनीज इमिग्रेशन पोस्ट 'ग्यिरोंग पोर्ट'चा एक फोटो वडिलांना पाठवला. हाच त्यांचा शेवटचा संदेश आणि फोटो ठरला. त्यानंतर त्यांच्या फोनवर केलेले अनेक कॉल्स आणि व्हॉट्सॲप मेसेज अनुत्तरित राहिले आहेत. आता त्यांच्या मोबाईलचे शेवटचे नेटवर्क लोकेशन आणि डिजिटल ट्रेसच्या आधारे कुटुंबीय त्यांचा शोध घेत आहेत.

आरुषी यांच्याप्रमाणेच युक्रेनच्या ४२ वर्षीय एलेना याही याच आध्यात्मिक यात्रेदरम्यान नेपाळ-चीन सीमेजवळ बेपत्ता झाल्या आहेत. नॉर्वेमध्ये राहणारी त्यांची मुलगी व्लादिस्लावा होर्लोवा रात्रंदिवस आईचा डिजिटल सुगावा शोधण्याचा प्रयत्न करत आहे. एलेना यांच्यासोबत प्रवास करणारे युक्रेनचे इतर ४६ नागरिकही या पुरानंतर बेपत्ता झाले आहेत. व्लादिस्लावाने आयफोनमधील 'फाईंड माय' ॲपच्या मदतीने आईच्या उपकरणांचा शोध घेतला. त्यात तिचा मोबाईल फोन शेवटचा चीनच्या हद्दीत दिसत होता, तर एप्पल वॉच आणि एअरपॉड्स नेपाळच्या हद्दीत शेवटचे सक्रिय दिसले. या लोकेशन डेटावरून पूर आला तेव्हा आई नेमकी कुठे असावी याचा अंदाज मुलगी बांधण्याचा प्रयत्न करत आहे.

भारतातही बेपत्ता पर्यटकांच्या नातेवाईकांनी एकत्र येऊन परराष्ट्र मंत्रालय आणि टेलीकॉम ऑपरेटर्सकडे मदतीची मागणी केली आहे. पुण्यातील सचिन जोशी यांच्यासह अनेक नातेवाईकांनी भारतीय प्रशासनाला विनंती केली आहे की आंतरराष्ट्रीय मोबाईल ऑपरेटर्सकडून मोबाईलचे टॉवर लोकेशन आणि नेटवर्क डेटा मिळवून तातडीने शोधमोहीम राबवावी. अनेक तांत्रिक अडचणींमुळे अजूनही पुरेसा डेटा हाती आलेला नाही, तरीही कुटुंबीयांनी आशा सोडलेली नाही.

नेपाळमध्ये लष्कर आणि स्थानिक मदत यंत्रणांकडून अहोरात्र बचावकार्य सुरू आहे. नुकतेच एका जलविद्युत प्रकल्पाच्या पाण्याच्या बोगद्यात अडकलेल्या काही कामगारांना सुखरूप बाहेर काढण्यात बचाव पथकाला यश आले. या घटनेमुळे, बेपत्ता झालेले अनेक लोक पुराच्या पाण्यातून वाचून एखाद्या उंच आणि सुरक्षित टेकडीवर किंवा गुहेत आश्रयाला गेले असतील, असा विश्वास त्यांच्या नातेवाईकांना वाटत आहे. याच आशेवर आरुषी यांचे वडील अजय गुप्ता आणि इतर भारतीय कुटुंबे स्वतः नेपाळ आणि सीमावर्ती भागात जाऊन आपल्या मुलांचा शोध घेण्याची तयारी करत आहेत.