धाराशिव जिल्ह्यात पाणीटंचाई तीव्र, २२६ पैकी फक्त ५ प्रकल्पांत निम्म्याहून जास्त साठा

धाराशिव जिल्ह्यातील पाटबंधारे प्रकल्पांमधील पाणीसाठ्याची स्थिती सध्या चिंता वाढवणारी बनली आहे. जलसंपदा विभागाने १६ सप्टेंबर रोजी दिलेल्या अहवालानुसार जिल्ह्यातील मोठे, मध्यम आणि लघु मिळून एकूण २२६ पाटबंधारे प्रकल्पांपैकी अवघ्या ५ प्रकल्पांतच उपयुक्त पाणीसाठा ५० टक्क्यांहून अधिक शिल्लक आहे. उरलेल्या तब्बल २२० प्रकल्पांमध्ये साठा ५० टक्क्यांपेक्षा कमी असून, यातील अनेक प्रकल्पांमध्ये साठा शून्यावर आला असून त्यांची नोंद 'ड्राय' अशी करण्यात आली आहे.

पावसाळा सुरू असूनही गेल्या दीड ते दोन महिन्यांपासून जिल्ह्यात अपेक्षित पाऊस झालेला नाही, त्यामुळे प्रकल्पांमध्ये पुरेसा पाणीसाठा तयार होऊ शकलेला नाही. याचा थेट परिणाम खरीप हंगामावर होत असून, पुढील काळात सिंचनासाठी आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी लागणारा पाणीसाठा उपलब्ध होणार का, हा प्रश्न निर्माण झाला आहे. जिल्ह्यातील अनेक भागांत पाऊस अधूनमधून पडत राहिल्याने पाणलोट क्षेत्रातून प्रकल्पांपर्यंत पुरेसे पाणी पोहोचलेले नाही.

जिल्ह्यातील २२६ प्रकल्पांमध्ये १ मोठा प्रकल्प, सुमारे १७ मध्यम प्रकल्प आणि २०७ लघु प्रकल्पांचा समावेश आहे. लघु प्रकल्पांची सर्वाधिक संख्या तुळजापूर तालुक्यात असून ती ६६ इतकी आहे. त्यापाठोपाठ धाराशिव तालुक्यात ४१ आणि उमरगा तालुक्यात ३२ लघु प्रकल्प आहेत. भूम तालुक्यात २०, कळंब तालुक्यात १६, वाशी तालुक्यात १४, लोहारा तालुक्यात १२, तर परंडा तालुक्यात ६ लघु प्रकल्प आहेत. मध्यम प्रकल्पांबाबत बोलायचे झाल्यास धाराशिव, भूम आणि तुळजापूर या तालुक्यांत प्रत्येकी ३, कळंबमध्ये १, परंड्यात ४ आणि उमरग्यात ३ मध्यम प्रकल्प आहेत. वाशी आणि लोहारा तालुक्यांत मात्र एकही मध्यम प्रकल्प नाही.

अहवालातील वर्गीकरणानुसार जिल्ह्यातील बहुतांश प्रकल्पांमधील साठा २५ टक्क्यांपेक्षाही कमी आहे. काही प्रकल्पांत तर साठा पूर्णपणे शून्यावर पोहोचला असून तिथे 'ड्राय' अशी नोंद करण्यात आली आहे. यामुळे या पाण्यावर अवलंबून असलेल्या सिंचन क्षेत्राला पुढील काळात अडचणींना सामोरे जावे लागण्याची शक्यता आहे.

काही प्रकल्पांच्या तांत्रिक स्थितीबाबतही अहवालात विशेष नोंदी करण्यात आल्या आहेत. एका स्वयंचलित गेट असलेल्या प्रकल्पात ९३ टक्के साठा असला तरी गेट आपोआप उघडत असल्याने हे धरण १०० टक्के भरू शकत नाही, असे अहवालात म्हटले आहे. काही प्रकल्पांचे भराव खचल्याने तिथे दुरुस्तीची कामे सुरू आहेत, तर काही ठिकाणी सांडवे फोडून बांधकाम सुरू असल्याची नोंद आहे. काही प्रकल्प अजूनही बांधकामाधीन असून, पाणलोट क्षेत्र कमी असल्याने अपेक्षित साठा न होणाऱ्या प्रकल्पांची संख्याही मोठी आहे.

जिल्ह्यातील प्रकल्पांमध्ये सध्या अत्यल्प पाणीसाठा शिल्लक असल्याने यापुढे होणारा पाऊस निर्णायक ठरणार आहे. पाणलोट क्षेत्रात समाधानकारक पाऊस झाला तर साठ्यात वाढ होऊ शकते, पण पावसाचा खंड असाच कायम राहिला तर सिंचनाबरोबरच भविष्यातील पिण्याच्या पाण्याच्या नियोजनावरही याचा परिणाम होऊ शकतो. जलसंपदा विभागाच्या १६ सप्टेंबरच्या अहवालातून जिल्ह्यातील पाटबंधारे प्रकल्पांची सद्यस्थिती स्पष्ट झाली असून, उपलब्ध पाण्याचे काटेकोर नियोजन आणि काटकसरीने वापर करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.