येमेन संघर्ष चिघळला; सौदी युवराजांनी ट्रम्प यांच्याकडे मदत मागितली, अमेरिकेचा थेट हल्ल्यास नकार

मध्य आशियातील (मिडल ईस्ट) लष्करी आणि राजकीय तणाव दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. येमेनमध्ये इराणची साथ असलेल्या हुथी बंडखोरांनी आपले वर्चस्व वाढवत मोक्याचे 'मोचा' (Mokha) हे शहर पूर्णपणे ताब्यात घेतले आहे. या आक्रमक हालचालीमुळे सौदी अरेबियाच्या समर्थनाने लढणाऱ्या येमेनी सैन्याला माघार घ्यावी लागली आहे. हुथी लढवय्ये वेगाने दक्षिणेकडे सरकत असल्याने सौदी अरेबियाच्या सीमेला आणि सुरक्षेला मोठा धोका निर्माण झाला आहे.

ही बिघडलेली परिस्थिती लक्षात घेऊन सौदी अरेबियाचे युवराज मोहम्मद बिन सलमान (MBS) यांनी थेट वॉशिंग्टनशी संपर्क साधला. ॲक्सिऑस (Axios) या अमेरिकन वृत्तसंस्थेच्या विशेष अहवालानुसार, एमबीएस यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना एकाच दिवसात दोनदा फोन केला. पहिल्या फोनमध्ये त्यांनी येमेनमधील ढासळत्या परिस्थितीची माहिती दिली, तर काही तासांनी पुन्हा फोन करून हुथी बंडखोरांवर अमेरिकेने थेट हवाई आणि क्षेपणास्त्र हल्ले करावेत अशी जोरदार मागणी केली.

एमबीएस यांच्या या तातडीच्या आणि महत्त्वाच्या मागणीनंतरही राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी हुथींवर थेट लष्करी हल्ला करण्यास स्पष्ट नकार दिला. अमेरिकन प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ट्रम्प प्रशासनाला या भागात सध्या दुसरी नवीन युद्ध आघाडी उघडायची नाहीये. अमेरिकेचे मुख्य लक्ष होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) सुरक्षित ठेवणे आणि इराणच्या हालचालींवर नजर ठेवणे यावर केंद्रित आहे. ट्रम्प यांनी थेट हवाई हल्ले करणे टाळले असले तरी सौदी अरेबियाला पूर्णपणे एकटे सोडलेले नाही. अमेरिकेने सौदी सैन्याला हुथींच्या ठिकाणांबाबतची गुप्त माहिती (टार्गेटिंग आणि इंटेलिजन्स डेटा) पुरवण्यास मान्यता दिली आहे. सध्या साधारण २०० अमेरिकन लष्करी जवान सौदी अरेबियात तैनात असून ते थेट युद्धात न उतरता फक्त तांत्रिक आणि गुप्तचर मदत देत आहेत.

हुथी बंडखोरांनी मोचा शहर ताब्यात घेतल्यानंतर त्यांचा पुढचा रोख 'बाब अल-मंदब सामुद्रधुनी' (Bab el-Mandeb Strait) कडे आहे. हा सागरी मार्ग जगाच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचा मानला जातो. जागतिक व्यापारातील जवळपास १२ टक्के सागरी वाहतूक याच अरुंद मार्गातून होते. शिवाय सौदी अरेबियाच्या कच्च्या तेलाची मोठी निर्यातही याच मार्गाने तांबड्या समुद्रातून (Red Sea) होते.

इराण आधीपासूनच होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजांच्या वाहतुकीवर दबाव आणत आहे. अशात हुथींनी बाब अल-मंदबवर पूर्ण ताबा मिळवला, तर इराण आणि त्यांच्या मित्र राष्ट्रांच्या हातात जागतिक इंधन पुरवठा रोखण्याचे मोठे हत्यार येईल. यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमती भडकल्या असून त्याचा वाईट परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दिसतो आहे.

याआधी सौदी अरेबियाने आपल्या सुरक्षेसाठी प्रादेशिक मुस्लिम देशांची मदत घेण्याचा प्रयत्न केला होता. मक्का करारांतर्गत सौदी अरेबियाने पाकिस्तान आणि तुर्कस्तानकडे लष्करी मदत मागितली होती, पण या दोन्ही देशांनी येमेनमधील या युद्धात थेट सैन्य पाठवण्यास किंवा हस्तक्षेप करण्यास नकार दिला. मित्रराष्ट्रांनी पाठ फिरवल्यानेच सौदी अरेबियाला पुन्हा एकदा अमेरिकेचा दरवाजा ठोठावावा लागला.

परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी आणि तातडीची चर्चा करण्यासाठी अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडचे (CENTCOM) कमांडर ॲडमिरल ब्रॅड कूपर गुरुवारी तातडीने सौदी अरेबियात दाखल झाले. त्यांनी सौदी लष्करी अधिकाऱ्यांशी बंद दाराआड महत्त्वाच्या बैठका घेतल्या. ट्रम्प प्रशासन थेट हल्ला करत नसले तरी सौदी अरेबियाची बचाव यंत्रणा मजबूत करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.