१६ सप्टेंबर : जागतिक ओझोन संरक्षण दिन आणि इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना

दरवर्षी १६ सप्टेंबर हा दिवस जगभर आंतरराष्ट्रीय ओझोन संरक्षण दिन म्हणून पाळला जातो. पृथ्वीभोवतीचा ओझोन थर टिकवण्याचे महत्त्व लोकांपर्यंत पोहोचवणे हा या दिवसामागचा मुख्य उद्देश आहे. सूर्यापासून येणाऱ्या घातक अतिनील किरणांपासून आपले संरक्षण करण्याचे काम हा ओझोन थर करतो. हे किरण थेट अंगावर पडले तर त्वचेचा कर्करोग, डोळ्यांचे विकार आणि झाडांच्या वाढीवरही त्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे हा थर वातावरणातील एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो.

१९८७ साली जगभरातील देशांनी मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल नावाचा करार मंजूर केला आणि तेव्हापासून ओझोन थराच्या रक्षणासाठी जागतिक पातळीवर पावले उचलली जाऊ लागली. या करारामुळे ओझोन थराला हानी पोहोचवणाऱ्या रसायनांच्या वापरावर बंधने घालण्यात आली. या एकत्रित प्रयत्नांचा परिणाम म्हणून ओझोन थर आता हळूहळू पूर्वीच्या स्थितीकडे परत येताना दिसत आहे.

१६ सप्टेंबर या तारखेला जगात इतरही अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या आहेत. १६२० मध्ये मेफ्लॉवर हे जहाज साउदॅम्पटन बंदरातून उत्तर अमेरिकेच्या दिशेने रवाना झाले होते. १९०८ मध्ये जनरल मोटर्स कॉर्पोरेशन या कंपनीची स्थापना झाली, तर १९३५ मध्ये इंडियन कंपनीज अॅक्टअंतर्गत बँक ऑफ महाराष्ट्रची नोंदणी झाली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १९४५ मध्ये हाँगकाँगमधील जपानी सैन्याने शरणागती पत्करली होती. १९६३ मध्ये मलायाला स्वातंत्र्य मिळून त्या देशाने मलेशिया हे नाव स्वीकारले, आणि त्याच वर्षी झेरॉक्स ९१४ या प्रतिमुद्रक यंत्राचे पहिले प्रात्यक्षिकही सादर झाले. १९७५ मध्ये पापुआ न्यूगिनीला ऑस्ट्रेलियापासून स्वातंत्र्य मिळाले, तर १९८७ मध्ये ओझोन थर कमी होण्यापासून वाचवण्यासाठी मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉलवर स्वाक्षरी झाली. १९९७ मध्ये आयटीसी आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेत राजीव बालकृष्णनने १०० मीटर धावण्याचा १०.५० सेकंदांचा राष्ट्रीय विक्रम नोंदवला, आणि त्याच वर्षी सेवानिवृत्त शिक्षक पं. गुलाम दस्तगीर अब्बास अली बिराजदार यांना राष्ट्रीय संस्कृत पंडित हा पुरस्कार जाहीर झाला.

जन्मदिनांबद्दल बोलायचे झाल्यास, याच तारखेला फ्रान्सचा राजा चार्ल्स सहावा, इंग्लंडचा राजा हेन्री पाचवा, नोबेल विजेते जर्मन डॉक्टर आल्ब्रेख्त कॉसेल, बेंटले मोटर्सचे संस्थापक डब्ल्यू. ओ. बेंटले, जयपूर-अत्रौली घराण्याचे गायक वामनराव सडोलीकर, रुचिरा या पुस्तकाच्या लेखिका कमलाबाई ओगले, भारताचे माजी उपपंतप्रधान व हरियाणाचे माजी मुख्यमंत्री चौधरी देवी लाल, शास्त्रीय गायिका एम. एस. सुब्बुलक्ष्मी, सिंगापूरचे पहिले पंतप्रधान ली कुआन यी, आयर्लंडचे पंतप्रधान चार्ल्स हॉगे, निसर्ग कवी ना. धों. महानोर, माजी केंद्रीय अर्थमंत्री पी. चिदंबरम, सतारवादक संजय बंदोपाध्याय आणि अमेरिकन जादूगार डेव्हिड कॉपरफिल्ड यांचा जन्म झाला.

तर मृत्यूंच्या बाबतीत सांगायचे झाल्यास, याच दिवशी जर्मन शास्त्रज्ञ डॅनियल फॅरनहाइट, फ्रान्सचा राजा लुई अठरावा, बिकिनीचे निर्माते लुई रायर्ड, हिवतापाच्या जंतुंचा शोध लावल्याबद्दल नोबेल पारितोषिक मिळवणारे सर रोनाल्ड रॉस, अॅनिमेशन चित्रपट निर्माते फ्रेड क्विम्बी, पर्वती संस्थानचे विश्वस्त गंगाधरराव नारायणराव मुजुमदार, हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका केसरबाई केरकर, साहित्यिक-नाटककार जयवंत दळवी, लेसरचे शोधक गॉर्डन गूल्ड आणि आयमॅक्स चे सहसंस्थापक रोमन कोरियटर यांचे निधन झाले होते.