वर्गीस कुरियन स्मृतिदिन: अमूल आणि श्वेतक्रांतीच्या शिल्पकाराला आठवण

आज 9 सप्टेंबर. याच दिवशी 2012 साली भारतीय दुग्धोत्पादन क्षेत्रातल्या धवल क्रांतीचे जनक आणि अमूल कंपनीचे संस्थापक वर्गीस कुरियन यांचे निधन झाले होते. त्यांचा जन्म 26 नोव्हेंबर 1921 रोजी झाला होता. जगभर त्यांना भारताच्या श्वेतक्रांतीचे जनक म्हणूनच ओळखले जाते.

कुरियन यांच्या दूरदृष्टीतूनच आनंद मिल्क युनियन लिमिटेड, म्हणजेच अमूल, या सहकार चळवळीचा जन्म झाला. या चळवळीमुळे भारत दुधाच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण बनला. त्यांनी सुरू केलेला ऑपरेशन फ्लड हा कार्यक्रम जगातला सर्वात मोठा कृषी विकास कार्यक्रम ठरला, आणि याच कार्यक्रमामुळे भारत जगातला सर्वाधिक दूध उत्पादक देश बनला.

शेतकऱ्यांना थेट बाजारपेठेशी जोडून मध्यस्थांची साखळी मोडून काढणे आणि त्यातून ग्रामीण अर्थव्यवस्था बळकट करणे, हे कुरियन यांचे सगळ्यात मोठे योगदान मानले जाते. त्यांना देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्मविभूषण यांच्यासह अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले होते. त्यांचे संपूर्ण आयुष्य साधे राहिले, देशसेवेला समर्पित राहिले आणि कोट्यवधी शेतकऱ्यांच्या आयुष्यात समृद्धी आणणारे ठरले.

9 सप्टेंबरच्या दिनविशेषात आणखी काही महत्त्वाच्या घटनांची नोंद आहे. 1850 साली कॅलिफोर्निया हे अमेरिकेचे 31वे राज्य बनले. 1945 साली दुसऱ्या चीन-जपान युद्धात जपानने चीनसमोर शरणागती पत्करली. 1991 साली ताजिकिस्तान हा देश सोविएत युनियनपासून स्वतंत्र झाला. 2015 साली एलिझाबेथ दुसरी या युनायटेड किंग्डमवर सगळ्यात जास्त काळ राज्य करणाऱ्या राणी बनल्या. 2016 साली उत्तर कोरियाने पाचवी अण्वस्त्र चाचणी पूर्ण केली.

जन्मदिनविशेषात रशियन लेखक लिओ टॉलस्टॉय यांचा जन्म 1828 साली झाला होता, तर सी प्रोग्रामिंग लँग्वेजचे निर्माते डेनिस रिची यांचा जन्म 1941 साली झाला होता. भारतीय अभिनेता अक्षयकुमार यांचाही जन्म 9 सप्टेंबर 1967 रोजी झाला होता. कारगिल युद्धात शहीद झालेले परमवीरचक्रप्राप्त कॅप्टन विक्रम बात्रा यांचा जन्मही याच दिवशी 1974 साली झाला होता.

मृत्युदिनविशेषात, आधुनिक चीनचे शिल्पकार माओ त्से तुंग यांचे निधन 1976 साली, तर अफगणिस्तानचे उपराष्ट्राध्यक्ष आणि परराष्ट्रमंत्री अहमदशाह मसूद यांची हत्या 2001 साली याच दिवशी झाली होती.