वराह अवतार: पृथ्वीला वाचवण्यासाठी विष्णूंनी घेतलेल्या रूपामागची कथा

हिंदू धर्मात भगवान विष्णूंच्या दहा अवतारांना खूप महत्त्व दिलं जातं. यातलाच एक अवतार म्हणजे वराह अवतार, ज्यात विष्णूंनी पृथ्वीला संकटातून सोडवण्यासाठी वराहाचं रूप घेतलं होतं. दरवर्षी भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातल्या तिसऱ्या दिवशी वराह जयंती साजरी केली जाते. या दिवशी वराह रूपाची पूजा करायची आणि उपवास धरायचा अशी पद्धत आहे.

यंदा वराह जयंती रविवार, १३ सप्टेंबरला आहे. पंचांगाप्रमाणे तृतीया तिथी १३ सप्टेंबरला सकाळी ७:०८ वाजता सुरू होऊन १४ सप्टेंबरला सकाळी ७:०८ वाजता संपणार आहे. वराहाच्या पूजेसाठी दुपारची वेळ सगळ्यात शुभ मानतात. या दिवशी पूजेसाठी दुपारी १:२३ ते ३:५१ ही वेळ शुभ असेल, म्हणजे पूजेसाठी एकूण २ तास २८ मिनिटं मिळणार आहेत.

धार्मिक श्रद्धेप्रमाणे वराह जयंतीला विष्णूंच्या या रूपाची पूजा केली तर पाप धुतलं जातं आणि आयुष्यातल्या त्रासांतून सुटका होते. ज्यांना जमीन किंवा घर हवं असेल त्यांनी वराहाला समर्पित खास विधी आणि मंत्र म्हणावेत असंही मानलं जातं.

कथेप्रमाणे सत्ययुगात हिरण्यक्ष नावाच्या राक्षसानं आपली ताकद दाखवत पृथ्वीला समुद्रात बुडवलं आणि पाताळाकडे ओढून नेलं. पृथ्वी समुद्रात बुडाल्यामुळे विश्वाचा तोल बिघडायला लागला आणि सगळ्या सजीवांवर संकट आलं. तेव्हा पृथ्वीला वाचवण्यासाठी विष्णूंनी वराहाचं रूप घेतलं.

असं मानलं जातं की पृथ्वीला वाचवायला दुसरा कुठलाच मार्ग उरला नव्हता, तेव्हा विष्णू ब्रह्मदेवाच्या नाकातून वराह रूपात प्रकट झाले आणि लगेच त्यांचं रूप प्रचंड मोठं झालं. वराहांनी समुद्रात उडी घेतली, खोल भागात जाऊन पृथ्वीचा शोध घेतला. पृथ्वीला समुद्रातून बाहेर काढायच्या आधी वराहांची गाठ शक्तिशाली हिरण्यक्षाशी पडली आणि दोघांत भयंकर लढाई झाली. शेवटी विष्णूंनी वराह रूपात हिरण्यक्षाला मारलं आणि पृथ्वीला त्याच्या तावडीतून सोडवलं.

कथेनुसार पाण्याखाली बुडी मारून पृथ्वीला शोधून परत आणण्यासाठी वराहाचं रूप सगळ्यात योग्य होतं, म्हणून विष्णूंनी तेच रूप घेतलं. वराहाच्या ताकदवान सुळ्यांच्या आणि नाकाच्या मदतीनं ते समुद्राच्या तळाशी पोहोचले, पृथ्वी देवीला वर काढलं आणि सुरक्षित ठिकाणी नेऊन ठेवलं. त्यामुळेच वराह अवतारात विष्णू पृथ्वीला आपल्या सुळ्यावर किंवा नाकावर घेऊन जाताना दाखवले जातात. यामागचा मुख्य हेतू पृथ्वीचं आणि सृष्टीचं रक्षण करणं हा होता असं मानलं जातं.

वराहाची पूजा करायची असेल तर सकाळी लवकर उठून आंघोळ करून स्वच्छ कपडे घालावेत आणि उपवास किंवा पूजेचा संकल्प करावा. एका चौथऱ्यावर लाल किंवा पिवळं कापड पसरून त्यावर वराह किंवा विष्णूंची मूर्ती किंवा चित्र ठेवावं. देवाला तुळशीची पानं, चंदन, अक्षता, धूप, दिवा आणि लाल फूल किंवा कमळ वाहावं. नैवेद्यासाठी पंचामृत, फळं आणि मिठाई ठेवावी. वराह अवताराची कथा ऐकावी आणि "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" किंवा "ॐ वराहाय नमः" या मंत्राचा जप करावा. शेवटी तुपाचा दिवा लावून झालेल्या चुकांची माफी मागत आरती करावी.