संशयास्पद व्यवहारांपुरतीच रक्कम अडकणार, संपूर्ण बँक खाते फ्रीज होणार नाही: RBI चा नवा प्रस्ताव
रिझर्व्ह बँकेने सायबर फसवणुकीशी संबंधित संशयास्पद व्यवहारांबाबत नवा आराखडा मांडला असून, त्यानुसार यापुढे बँकांना ग्राहकाचे संपूर्ण खाते गोठवता येणार नाही.
सायबर फसवणूक किंवा संशयास्पद व्यवहारांमध्ये अडकलेल्या बँक ग्राहकांसाठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने एक नवा आराखडा प्रस्तावित केला असून, यानुसार एखाद्या बँक खात्यात संशयास्पद व्यवहार आढळला तरी बँकेला त्या ग्राहकाचे संपूर्ण खाते फ्रीज करता येणार नाही. ज्या रकमेवर वाद आहे किंवा सायबर फसवणुकीचा संशय आहे, तेवढ्याच रकमेवर बँकेला तात्पुरती बंदी घालावी लागेल.
प्रस्तावित नियमांनुसार, एखाद्या खात्यात १,००० रुपये किंवा त्याहून जास्तीचा असामान्य व्यवहार दिसला आणि तो व्यवहार म्युल अकाउंट किंवा सायबर फसवणुकीशी जोडलेला वाटला, तरी बँकांना फक्त त्या संबंधित रकमेवरच तात्पुरती रोक लावता येईल. खात्यातील बाकीचे व्यवहार आधीसारखेच सुरू राहतील. रिझर्व्ह बँकेने हे प्रस्तावित नियम आता सार्वजनिक अभिप्रायासाठी खुले केले आहेत आणि नवी मार्गदर्शक तत्त्वे १ एप्रिल २०२७ पासून लागू करण्याचा प्रस्ताव आहे.
नव्या प्रणालीनुसार, संशयास्पद व्यवहार कायदेशीर आणि खरा आहे हे सिद्ध करण्यासाठी ग्राहकाला २० कॅलेंडर दिवसांचा वेळ दिला जाणार आहे. या काळात ग्राहक स्वतःची ओळख, व्यवहाराचा उद्देश आणि पैसे कुठून आले याची कागदपत्रे देऊन आपली बाजू मांडू शकेल. ग्राहकाने ही कागदपत्रे दिल्यानंतर बँकेला त्याची पडताळणी करण्यासाठी १० कॅलेंडर दिवसांचा वेळ मिळेल.
जर ग्राहकाने २० दिवसांत उत्तर दिले नाही, किंवा त्याने दिलेल्या स्पष्टीकरणानंतरही सायबर फसवणुकीचा संशय कायम राहिला, तर बँक हे प्रकरण थेट पोलिसांकडे वर्ग करेल. अशा परिस्थितीत बँकेला ती रक्कम स्वतःच्या पातळीवर कितीही काळ फ्रीज करून ठेवता येणार नाही. एकदा प्रकरण पोलिसांकडे गेले की त्याची संपूर्ण जबाबदारी कायदा अंमलबजावणी यंत्रणेचीच असेल. पोलिसांना हे प्रकरण मिळाल्यानंतर ३० दिवसांच्या आत अधिकृत आणि कायदेशीर बंदीचे आदेश जारी करावे लागतील.
थोडक्यात, संशयास्पद म्युल अकाउंटच्या प्रकरणांमध्ये पूर्ण खाते फ्रीज करण्याऐवजी, फक्त संशयास्पद किंवा वादग्रस्त रकमेवरच कारवाई केली जाईल, असे आरबीआयच्या प्रस्तावित आराखड्यात नमूद आहे.
या नव्या फ्रेमवर्कनुसार बँकांना संशयास्पद व्यवहार शोधण्यासाठी एआय आधारित देखरेख प्रणाली वापरावी लागणार आहे. ग्राहकाच्या नेहमीच्या व्यवहार पद्धतीपेक्षा अचानक किंवा वेगळे दिसणारे व्यवहार या प्रणालीद्वारे ओळखले जातील. त्याचबरोबर, ग्राहकाच्या जाहीर केलेल्या उत्पन्नाच्या किंवा प्रोफाइलच्या तुलनेत खूपच मोठे असलेले व्यवहार, किंवा आधीच ओळखल्या गेलेल्या सायबर फसवणूक नेटवर्कशी संबंध असलेले व्यवहार यांच्यावरही बारकाईने लक्ष ठेवले जाणार आहे.
