सेबीच्या 'डिमॅट 2.0' प्रयोगात MSE सहभागी; टोकनायझ्ड कॉर्पोरेट बाँडची पहिली उभारणी

भारताच्या भांडवली आणि कर्ज बाजारात आधुनिक तंत्रज्ञान आणण्याच्या दिशेने एक मोठं पाऊल पडलं आहे. सेबीने आपल्या नियामक प्रयोगशाळा चौकटीत कॉर्पोरेट बाँडचं टोकनायझेशन करण्यासाठी 'डिमॅट 2.0' नावाचा प्रायोगिक प्रकल्प सुरू केला असून, त्यात मेट्रोपॉलिटन स्टॉक एक्स्चेंज ऑफ इंडिया म्हणजेच MSE सहभागी झालं आहे.

या प्रकल्पामागचा उद्देश म्हणजे कॉर्पोरेट बाँड उभारणीसाठी नवं तंत्रज्ञान वापरून व्यवहार आधीपेक्षा जलद, पारदर्शक आणि कार्यक्षम करणं. यामुळे गुंतवणूकदारांना बाजारात व्यापक प्रवेश मिळेल असंही मानलं जात आहे.

'डिमॅट 2.0' अंतर्गत कॉर्पोरेट बाँडची उभारणी थेट Distributed Ledger Technology (DLT) म्हणजे वितरित खातेवहीवर केली जात आहे. मात्र मालकी हक्काच्या अधिकृत नोंदी वैधानिक ठेवीदार संस्थांकडेच राहणार आहेत, त्यात बदल होणार नाही. सध्याच्या नियमनाधीन बाजार पायाभूत सुविधांच्या चौकटीतच Central Bank Digital Currency (CBDC) च्या माध्यमातून व्यवहारांचा अंतिम निपटारा केला जातो. म्हणजे पारंपरिक बाजार व्यवस्था आणि नवं डिजिटल तंत्रज्ञान यांचा मेळ या प्रकल्पात दिसतो आहे.

या प्रायोगिक उपक्रमाचा भाग म्हणून MSE च्या Electronic Bond Platform (MSE EBP) ने IIFL Finance Limited च्या पहिल्या टोकनायझ्ड कॉर्पोरेट बाँडची उभारणी सुलभ करून दिली. या बाँड उभारणीसाठी Trust Investment Advisors Private Limited यांनी व्यवस्था सल्लागार म्हणून काम पाहिलं. टोकनायझेशनद्वारे कॉर्पोरेट बाँड जारी करण्याची ही प्रक्रिया भारतातल्या कर्ज बाजाराच्या पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.

टोकनायझेशनमागचा मुख्य उद्देश म्हणजे तंत्रज्ञानाच्या मदतीने भांडवल उभारणीची प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम बनवणं. व्यवहारांचा जलद निपटारा, प्रक्रियेत जास्त पारदर्शकता आणि व्यापक प्रवेश यासाठी हे तंत्र उपयोगी ठरू शकतं. नियमनाधीन बाजाराच्या सध्याच्या चौकटीतच नव्या तंत्रज्ञानाची चाचणी होत असल्यामुळे, पुढे भारताच्या कर्ज बाजारात अशी डिजिटल साधनं आणखी वापरली जाण्याची शक्यता आहे.

टोकनायझ्ड कॉर्पोरेट बाँडसाठीचा हा प्रायोगिक उपक्रम Global Fintech Fest 2026 मध्ये सुरू करण्यात आला. या वेळी सेबीचे अध्यक्ष तुहिन कांता पांडे आणि रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर संजीव मल्होत्रा यांच्यासह बाजार पायाभूत सुविधा, वित्तीय बाजार, फिनटेक आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातले विविध भागधारक उपस्थित होते.

MSE च्या व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी लतिका एस. कुंडू यांनी या उपक्रमाचं महत्त्व सांगितलं. 'डिमॅट 2.0'च्या माध्यमातून सेबीने नवोन्मेषासाठी घेतलेला पुढाकार भारताच्या कर्ज बाजाराचं भविष्य घडवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा असल्याचं त्यांनी म्हटलं. टोकनायझेशनमुळे तंत्रज्ञान आणि विश्वासार्ह बाजार पायाभूत सुविधा यांचा मेळ साधून भांडवल उभारणी अधिक कार्यक्षम, पारदर्शक आणि सुरक्षित पद्धतीने करता येईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.