भारतासाठी रशियाचा प्रस्ताव: ताशी 360 किमी वेगाची Ivolga FG ट्रेन, वंदे भारत-बुलेट ट्रेनपेक्षा जास्त स्पीड
भारताच्या रेल्वेत आता आणखी एका सुपरफास्ट ट्रेनची भर पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस आणि बहुचर्चित बुलेट ट्रेननंतर आता रशियाने भारताला एक नवा प्रस्ताव दिला आहे. रशियन रोलिंग स्टॉक कंपनी ट्रांसमॅशहोल्डिंग (TMH) ने भारतात Ivolga FG नावाची हायस्पीड ट्रेन एकत्रितपणे डिझाइन आणि तयार करण्याची तयारी दाखवली आहे. या ट्रेनचा खास मुद्दा म्हणजे तिचा डिझाइन स्पीड तब्बल ताशी 360 किलोमीटर इतका सांगण्यात येतोय.
वेगाच्या बाबतीत बघायचं झालं तर सध्या चर्चेत असलेल्या दोन्ही ट्रेनपेक्षा ही Ivolga FG पुढे आहे. भारताची बुलेट ट्रेन ताशी 350 किमी डिझाइन स्पीडसाठी तयार होत असली, तरी प्रत्यक्षात ती साधारण ताशी 320 किमी वेगाने धावणार आहे. वंदे भारत एक्सप्रेसचा डिझाइन स्पीड ताशी 180 किमी आहे, पण सध्या ती सरासरी ताशी 130 किमी वेगानेच धावते. या तुलनेत Ivolga FG चा प्रस्तावित 360 किमी प्रतितास वेग दोन्हींपेक्षा जास्त ठरतो.
रशियाचा हा प्रस्ताव फक्त ट्रेन भारतात आणण्यापुरता मर्यादित नाही. भारत आणि रशियाने हायस्पीड रेल्वे तंत्रज्ञानात एकत्र रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट (R&D) करण्याचाही प्रस्ताव ठेवला आहे. सोबतच ही ट्रेन भारतातच तयार करण्याची कल्पनाही मांडण्यात आली आहे. नवी दिल्लीत झालेल्या BRICS परिषदेत Ivolga FG हायस्पीड ट्रेनची ही संकल्पना मांडण्यात आली. दोन्ही देशांमध्ये यावर सहमती झाली तर भारताच्या हायस्पीड रेल्वे उत्पादन क्षमतेला मोठी चालना मिळू शकते.
TMH कंपनीची भारतीय रेल्वेशी आधीपासूनच भागीदारी आहे. Kinet Railway Solutions मार्फत TMH ने रेल विकास निगम लिमिटेड (RVNL) सोबत संयुक्त उपक्रम उभारला असून, हा उपक्रम वंदे भारत स्लीपर ट्रेनच्या निर्मिती आणि देखभालीचं काम बघतो. त्यामुळे Ivolga FG चा नवा प्रस्ताव हा भारत-रशिया रेल्वे सहकार्याचा पुढचा टप्पा मानला जातोय.
Ivolga ही रशियात बनवलेल्या इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (EMU) ट्रेनची फॅमिली आहे, जिला EG2Tv आणि EGE2Tv या नावांनीही ओळखलं जातं. जास्त प्रवासी क्षमता असलेल्या शहरी रेल्वे आणि सरफेस मेट्रो सेवांसाठी ही ट्रेन बनवण्यात आलीय. मॉस्को सेंट्रल डायमीटर्स (MCD) मार्गांवर सध्या ही ट्रेन धावते. आतापर्यंत Ivolga 1.0 पासून Ivolga 4.0 पर्यंत वेगवेगळ्या आवृत्त्या आल्या आहेत, पण सध्या सेवेत असलेल्या Ivolga ट्रेनचा कमाल वेग साधारण ताशी 120 ते 160 किमी इतकाच आहे. भारतासाठी प्रस्तावित Ivolga FG ही मात्र हायस्पीड कॉन्सेप्ट असून तिचा डिझाइन स्पीड ताशी 360 किमी सांगितला जातोय.
प्रवाशांच्या सोयीच्या दृष्टीनेही या ट्रेनमध्ये बरेच बदल करण्यात आलेत. Ivolga 4.0 मध्ये प्रत्येक मधल्या डब्यात तीन दरवाजे आहेत, त्यामुळे चढणं-उतरणं जलद होतं. सुमारे 1400 मिमी रुंदीचे दरवाजे, डब्यांच्या मध्ये ओपन गँगवे, स्मार्ट लाइटिंग, USB चार्जिंग पोर्ट आणि क्लायमेट कंट्रोलसारख्या सुविधाही या ट्रेनमध्ये आहेत. सायकल, स्कूटर आणि दिव्यांग प्रवाशांसाठीही वेगळी जागा ठेवण्यात आलीय.
भारत सध्या हायस्पीड आणि सेमी हायस्पीड रेल्वे नेटवर्क वाढवण्याच्या दिशेने काम करतोय, त्यामुळे रशियाचा हा प्रस्ताव तंत्रज्ञान, उत्पादन आणि संशोधनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरू शकतो. भारत-रशिया यांच्यात Ivolga FG वरचं सहकार्य अंतिम झालं, तर देशातच अत्याधुनिक हायस्पीड ट्रेन बनवण्याचा मार्ग खुला होऊ शकतो. भविष्यात वंदे भारत आणि बुलेट ट्रेनसोबत ताशी 360 किमी डिझाइन स्पीडची Ivolga FG दिसणार का, याकडे रेल्वे क्षेत्राचं लक्ष लागलंय.
