तुमसर-नागपूरच्या मुळांशी जोडलेले पुस्तक जानेवारी 2027 मध्ये प्रभात प्रकाशनकडून येणार

हिंदी प्रकाशन क्षेत्रातल्या आघाडीच्या संस्थांमध्ये गणल्या जाणाऱ्या प्रभात प्रकाशनकडून जानेवारी 2027 मध्ये एक नवीन हिंदी पुस्तक येणार आहे. पुस्तकाचे नाव आहे 'जीवन की पहली पाठशाला - माता-पिता से मिली जीवन की राह' आणि ते लिहिले आहे लेखक रोशन भोंडेकर यांनी. या पुस्तकाच्या केंद्रस्थानी आहे आई-वडिलांचे जीवन, त्यांचा संघर्ष, त्याग, कुटुंबाप्रती असलेल्या जबाबदाऱ्या आणि मुलांच्या व्यक्तिमत्त्व घडणीत त्यांची भूमिका.

पुस्तकाची मूळ संकल्पना या विचारावर आधारलेली आहे की माणसाचं पहिलं शिक्षण फक्त शाळेतून नाही, तर घरातूनच सुरू होतं. बोलणं, चालणं आणि वागणं शिकण्यापासून ते निर्णय घेणं, अवघड परिस्थितीला सामोरं जाणं आणि सामाजिक मूल्यं समजून घेणं, या सगळ्यात आई-वडील आणि कुटुंबाचा प्रभाव माणसाच्या आयुष्यात बराच काळ टिकून राहतो.

लेखकाची कौटुंबिक पाळंमुळं भंडारा जिल्ह्यातल्या तुमसर आणि नागपूर भागाशी जोडलेली आहेत. याच कौटुंबिक अनुभवांच्या आणि आठवणींच्या माध्यमातून आई-वडिलांचं जीवन समजून घेण्याचा प्रयत्न या पुस्तकात केला गेला आहे. मर्यादित साधनं असतानाही आई-वडिलांनी मुलांचं शिक्षण आणि चांगलं भविष्य याला प्राधान्य कसं दिलं, अशा परिस्थितींचाही उल्लेख यात आहे.

पुस्तकाची एक महत्त्वाची बाजू म्हणजे बालपणीच्या सहज वाटणाऱ्या घटना आणि अनुभवांकडे आयुष्याच्या पुढच्या टप्प्यावरच्या समजेतून पाहण्याचा प्रयत्न यात केला आहे. आई-वडिलांचे निर्णय, अवघड काळातला त्यांचा धीर, कुटुंबाप्रती जबाबदाऱ्या आणि मुलांसाठी केलेल्या तडजोडी त्या वेळी पूर्णपणे कळत नाहीत, पण वय वाढत जातं तसं त्यांचं महत्त्व स्पष्ट होत जातं.

आई-वडिलांच्या भूमिकेवर केंद्रित हा विषय एका कुटुंबाच्या कथेपुरता मर्यादित नाही. भारतातल्या अनेक कुटुंबांत पुढच्या पिढीच्या भविष्यासाठी आई-वडिलांनी वैयक्तिक त्याग करण्याची आणि सामाजिक-आर्थिक अडचणींना सामोरं जाण्याची परंपरा राहिली आहे. या दृष्टीने पुस्तक वैयक्तिक आठवणींच्या माध्यमातून व्यापक कौटुंबिक अनुभव नोंदवण्याचा प्रयत्न करतं.

लेखकाने आपल्या आई-वडिलांचं जीवन आणि त्यांच्याकडून मिळालेल्या शिकवणी त्यांच्या हयातीतच शब्दांत मांडण्याचा प्रयत्न या पुस्तकात केला आहे. यामुळे पुस्तक फक्त आठवणींवरचं लेखन न राहता, पिढ्यांमधल्या नात्यांवर आणि जीवनमूल्यांवर विचार करण्याचा आधार देतं.

बदलत चाललेली जीवनशैली आणि वेगवान होत जाणारी दिनचर्या यामध्ये कुटुंबाशी संवाद आणि वेळ याबाबत होणारे बदलही या विषयाला आजच्या काळातला संदर्भ देतात. अशा वेळी आई-वडिलांची भूमिका, कौटुंबिक संस्कार आणि अनौपचारिक शिक्षणाचं महत्त्व यावर केंद्रित लेखन कुटुंबाची बदलती भूमिका सामाजिक पातळीवर समजून घेण्याची संधी देतं.

प्रभात प्रकाशनची स्थापना 1950 मध्ये मथुरेत श्याम सुंदर यांनी केली होती आणि 1958 मध्ये संस्थान दिल्लीत स्थलांतरित झाल्यावर प्रकाशन कामाचा विस्तार झाला. प्रकाशकाच्या म्हणण्यानुसार, आतापर्यंत संस्थानाने साहित्याच्या वेगवेगळ्या प्रकारांमध्ये आणि विषयांमध्ये हजारो पुस्तकं प्रकाशित केली आहेत. साहित्य, कथा, इतिहास, मानव्यशास्त्र, व्यक्तिमत्त्व विकास, बालसाहित्य, विज्ञान आणि इतर विषय यांचा त्यात समावेश आहे.

संस्थानाच्या यादीत डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम, अटल बिहारी वाजपेयी, सुधा मूर्ती, चेतन भगत, दीपक चोप्रा, रॉबिन शर्मा, वर्गीज कुरियन आणि आर.ए. माशेलकर यांसारखी नावं समाविष्ट आहेत. संस्थानाने 1995 पासून 'साहित्य अमृत' नावाचं हिंदी साहित्यिक मासिक सुरू ठेवलं आहे आणि त्यांच्या कॅटलॉगमध्ये आचार्य रामचंद्र शुक्ल यांच्या 'हिंदी साहित्य का इतिहास' सारख्या ग्रंथांच्या नव्या आवृत्त्यांचाही समावेश आहे.

याच व्यापक प्रकाशन परंपरेत 'जीवन की पहली पाठशाला' जानेवारी 2027 मध्ये वाचकांसमोर येणार आहे. कुटुंब, आई-वडील आणि जीवनमूल्यांशी संबंधित असे अनुभव, जे बहुतेकदा खासगी आठवणी समजून नोंदवले जात नाहीत, त्याच अनुभवांना हिंदीत साहित्यिक रूप देण्याचा प्रयत्न या पुस्तकातून केला गेला आहे.