प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड म्हणजे काय? जाट, शीख, राजपूत जवानांचीच निवड का होते ते जाणून घ्या

राष्ट्रपती एखाद्या मोठ्या राष्ट्रीय सोहळ्यात असतात तेव्हा त्यांच्या सुरक्षेकडे सगळ्यांचं लक्ष असतं. प्रजासत्ताक दिनानंतर होणाऱ्या बीटिंग रिट्रीट सोहळ्यातही राष्ट्रपतींसोबत खास गणवेशातले घोडदळाचे जवान दिसतात. हे जवान म्हणजे प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड (PBG), म्हणजेच राष्ट्रपतींचे अंगरक्षक. त्यांचा गणवेश, घोडे आणि शिस्त यामुळे PBG ची एक वेगळीच ओळख तयार झाली आहे.

राष्ट्रपती पद हे देशातल्या सगळ्यात महत्त्वाच्या संवैधानिक पदांपैकी एक असल्यामुळे त्यांच्या सुरक्षेत असलेल्या जवानांची निवडही सोप्या पद्धतीने होत नाही. PBG ही भारतीय सैन्यातली सगळ्यात जुनी रेजिमेंट आहे. याची सुरुवात १७७३ मध्ये तेव्हाचे गव्हर्नर-जनरल वॉरेन हेस्टिंग्स यांनी बनारसमध्ये केली होती. त्यावेळी यात फक्त ५० घोडदळाचे सैनिक होते, नंतर ही संख्या वाढवली गेली. भारत १९५० मध्ये प्रजासत्ताक झाल्यावर या युनिटला 'प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड' हे नाव देण्यात आलं.

PBG मध्ये फक्त जाट, शीख आणि राजपूत या समुदायांतल्या सैनिकांचीच भरती केली जाते, ही या रेजिमेंटची जुनी परंपरा आहे. पण PBG मध्ये जवानांची निवड फक्त समुदायावरून होत नाही, तर विशेष शारीरिक क्षमता, लष्करी पात्रता आणि कठीण निवड प्रक्रियेच्या आधारावर केली जाते. त्यामुळेच PBG ला भारतीय सैन्यातलं निवडक आणि खास युनिट मानलं जातं.

PBG मध्ये जायचं असेल तर उंची जास्त असणं महत्त्वाचं मानलं जातं आणि बळकट शरीरयष्टी असलेल्या सैनिकांना यासाठी योग्य समजलं जातं. पण फक्त उंचीच्या जोरावर कोणीही राष्ट्रपतींचा अंगरक्षक बनू शकत नाही. निवड प्रक्रियेत फिटनेस, घोडदळाचं कौशल्य आणि लष्करी क्षमताही तपासली जाते. राष्ट्रपती भवनाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, आजही PBG मध्ये विशेष शारीरिक वैशिष्ट्यं असलेल्या जवानांचीच निवड होते आणि त्यासाठी त्यांना कठीण शारीरिक चाचण्यांमधून जावं लागतं.

PBG ला फक्त एखाद्या सोहळ्यापुरती मर्यादित युनिट समजणं चुकीचं ठरेल. या युनिटचे जवान घोडदळात तर पारंगत असतातच, शिवाय पॅराट्रूपर आणि आर्मर्ड वॉरियर म्हणूनही त्यांना प्रशिक्षण दिलं जातं. मिळालेल्या माहितीनुसार, PBG ची भूमिका शांततेच्या काळात राष्ट्रपतींशी संबंधित सोहळ्यांपुरती तर असतेच, पण गरज पडली तर लष्करी मोहिमांमध्येही ही युनिट सहभागी होते. त्यामुळे या जवानांची जबाबदारी फक्त राष्ट्रपतींसोबत चालणं किंवा परेडमध्ये सहभागी होणं इतकीच नसते, तर त्यांना प्रत्येक परिस्थितीसाठी तयार ठेवलं जातं.

PBG चा इतिहास जवळपास अडीचशे वर्षं जुना आहे. १७७३ मध्ये स्थापन झालेली ही युनिट सुरुवातीला 'गव्हर्नर-जनरल्स बॉडीगार्ड' या नावाने ओळखली जायची, नंतर तिला 'व्हाईसरॉयझ बॉडीगार्ड' म्हटलं गेलं. भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर २७ जानेवारी १९५० रोजी या युनिटचं नाव बदलून 'प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड' करण्यात आलं. आज PBG ही भारतीय सैन्यातली सगळ्यात जुनी रेजिमेंट आहे आणि ती राष्ट्रपतींची स्वतःची लष्करी युनिट मानली जाते. जवानांचा गणवेश, घोडदळ आणि परेडची शानदार परंपरा यामुळे PBG ला सैन्याच्या इतर युनिट्सपेक्षा वेगळी ओळख मिळाली आहे.