नागपुरात तान्हा पोळ्याची गंमत: लाकडी नंदीबैल घेऊन मुलं फिरतात दारोदार, बदल्यात मिळतात पैसे-चॉकलेट

"

नागपूरचा तान्हा पोळा हा फक्त लहान मुलांचा सण नाही, तर एक अशी परंपरा आहे जिच्यात लाकडी नंदीबैल, मुलांच्या टोळ्या आणि घरोघरी मिळणारे पैसे-चॉकलेट एकत्र येऊन बालपणाचं एक वेगळंच चित्र उभं करतात. पोळ्याच्या दिवशी मुलं आपला नंदी सजवून घरोघरी घेऊन जातात, तिथे पूजा करून घेतात आणि बदल्यात त्यांना पैसे, चॉकलेट किंवा गोड मिळतं. आजच्या काळातही ही परंपरा नागपूरची सांस्कृतिक ओळख टिकवून आहे.

पोळ्याच्या दिवशी नागपुरातल्या कुठल्याही गल्लीत अचानक मुलांच्या टोळ्या दिसू लागल्या, हातात रंगीबेरंगी लाकडी नंदी असतील आणि प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर उत्साह दिसत असेल, तर समजायचं तान्हा पोळा आला आहे. या दिवशी मुलांसाठी एक छोटासा लाकडी नंदी कुठल्याही महागड्या खेळण्यापेक्षा कमी नसतो. त्याला सजवण्यापासून ते घरोघरी नेण्यापर्यंत प्रत्येक रीत मुलं मोठ्या उत्साहाने पार पाडतात.

तान्हा पोळ्याआधीच मुलांची तयारी सुरू होते. लाकडी नंदीला रंग दिला जातो, त्याच्या शिंगांवर सजावट केली जाते आणि फुलं, कापड किंवा रंगीत साहित्य वापरून तो आकर्षक बनवला जातो. नंदी जितका सुंदर दिसेल, तितकाच मुलाचा उत्साह वाढतो. त्यानंतर येतो तो क्षण, ज्याची मुलं आतुरतेने वाट बघत असतात, सजवलेला नंदी घेऊन घरातून बाहेर पडायचं.

तान्हा पोळ्याची सगळ्यात खास गोष्ट म्हणजे नंदी घेऊन घरोघरी जाणं. मुलांच्या टोळ्या आपला लाकडी नंदी घेऊन शेजारच्या घरांत पोहोचतात. तिथे नंदीची पूजा केली जाते. घरातली मोठी माणसं मुलांना आशीर्वाद देतात आणि आनंदाने त्यांना पैसे, चॉकलेट किंवा गोड देतात.

एखाद्या मुलाला हातात आलेलं नाणं आनंदाचं कारण ठरतं, तर कुणाच्या चेहऱ्यावर चॉकलेट बघून हसू उमटतं. अनेकदा मुलांचा खरा आनंद यातच असतो की त्यांच्या नंदीचं किती कौतुक झालं.

महाराष्ट्रातल्या पोळा सणात शेतकरी आपल्या बैलांना आंघोळ घालून सजवतात आणि त्यांची पूजा करतात. शेतीत बैलांच्या योगदानाबद्दल आदर व्यक्त करणारा हा सण शेती संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग आहे. तान्हा पोळा हीच परंपरा मुलांच्या जगात घेऊन येतो. खऱ्या बैलांच्या जागी इथे लाकडी नंदी असतात, पण भावना तीच राहते, आपला नंदी सजवणं, त्याची पूजा करून घेणं आणि त्याला मान देणं.

आज मुलांच्या मनोरंजनाचं जग पूर्णपणे बदललं आहे. मोबाईल, व्हिडिओ गेम आणि डिजिटल खेळण्यांच्या गर्दीत लाकडी साधा नंदी कदाचित खूप छोटं खेळणं वाटेल, पण तान्हा पोळ्याच्या दिवशी त्याचं महत्त्व वेगळंच होतं.

मुलं त्याला फक्त खेळण्यासारखं बघत नाहीत. त्याच्याशी जोडलेली असते घरातून बाहेर पडण्याची खुशी, मित्रांसोबत फिरण्याचा उत्साह आणि प्रत्येक घरातून मिळणाऱ्या प्रेमाची अपेक्षा. यामुळेच आधुनिकतेनंतरही तान्हा पोळ्याची परंपरा आपली चमक टिकवून आहे.

तान्हा पोळ्याचं सौंदर्य यातच आहे की इथे परंपरा कुठल्या पुस्तकात शिकवली जात नाही. मुलं ती खेळता खेळता जगतात. लाकडी नंदी त्यांच्या हातात असतो, गल्ल्या त्यांचा रस्ता असतात आणि घरोघरी मिळणारं प्रेम हीच या परंपरेची सगळ्यात सुंदर देणगी.

काळाबरोबर शेती बदलली, बैलांची जागा आधुनिक यंत्रांनी घेतली आणि मुलांची खेळणीही बदलली. पण नागपूर शहरातला तान्हा पोळा आजही तेवढ्याच निरागसतेने सांगतो, परंपरा जुनी असू शकते, पण बालपणाच्या उत्साहासोबत ती कधीच जुनी होत नाही."