नागपुरात तान्हा पोळ्यासाठी बाजारात रंगत, लाकडी बैल आणि जुन्या नंदीच्या डागडुजीतून रोजगार

विदर्भाची सांस्कृतिक राजधानी असलेल्या नागपुरात सध्या सणांचा वेगळाच उत्साह दिसून येत आहे. शेतकरी आणि त्यांच्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा पोळा हा सण साजरा झाल्यानंतर, त्याच्या लगेच दुसऱ्या दिवशी साजरा होणारा तान्हा पोळा हा सण लहान मुलांसाठी आनंदाची पर्वणी घेऊन येतो.

या सणात लहान मुले लाकडी बैल सजवून उत्सव साजरा करतात. या परंपरेमुळे मुलांमध्ये लहानपणापासूनच शेती आणि जनावरांप्रती आदराची भावना रुजते, हे या सणामागचे वैशिष्ट्य आहे.

नागपुरातील गल्लीबोळांत आणि प्रमुख चौकाचौकांत तान्हा पोळ्याची धूम आत्तापासूनच दिसू लागली आहे. रस्त्याच्या कडेला थाटलेल्या तात्पुरत्या दुकानांमध्ये सुंदर आणि आकर्षक लाकडी बैल ग्राहकांना आकर्षित करत आहेत. हे लाकडी बैल वेगवेगळ्या आकारांत उपलब्ध असून चाकं असलेल्या उंच लाकडी स्टँडवर मांडलेले दिसतात. काही बैल साध्या लाकडी रंगातच आहेत, तर काहींना गडद तपकिरी आणि लाल रंग दिलेला आहे. या बैलांना अधिक आकर्षक बनवण्यासाठी त्यांच्यावर सुंदर झूल म्हणजेच सजावटीचे कापड आणि नक्षीकाम केलेले आहे.

बाजारात केवळ नव्या बैलांची विक्रीच होत नसून जुन्या बैलांना नवा साज चढवण्याचे काम देखील जोरात सुरू आहे. अनेकजण आपले जुने लाकडी बैल घेऊन कारागिरांकडे जात आहेत. कुठे बैलांची चाकं बदलली जात आहेत, तर कुठे त्यांची तुटलेली शिंगे दुरुस्त केली जात आहेत. आपल्या बैलांना नवा लूक देण्यासाठी लोक त्यांची डेंटिंग-पेंटिंग करून घेत आहेत, त्यामुळे जुने बैलदेखील अगदी नव्यासारखे चकाकू लागले आहेत.

तान्हा पोळा साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश म्हणजे मुलांना आपली संस्कृती आणि शेतकऱ्याचा सर्वात मोठा साथीदार असलेल्या बैलाचे महत्त्व समजावून सांगणे हा आहे. या दिवशी मुले धोतर-कुर्ता आणि टोपी अशा पारंपरिक वेशात सजून तयार होतात. आपले सजवलेले लाकडी बैल घेऊन ते जवळच्या पोळा मैदानावर किंवा चौकात जातात. हे दृश्य जितके मनमोहक असते, तितकेच ते नव्या पिढीत जनावरांप्रती प्रेम आणि कृतज्ञतेची भावना पक्की करणारे ठरते.

पोळा सणाला केवळ धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वच नाही, तर स्थानिक लोकांसाठी हा सण आर्थिक मदतीचे साधनही ठरतो आहे. रस्त्याकडेला छोटी दुकाने थाटणारे विक्रेते, पेंटर आणि सुतार या दिवसांत चांगलेच व्यग्र आहेत. लाकडी बैलांना रंग देणे, त्यांना पॉलिश करणे आणि चाकं बसवणे यांसारख्या छोट्या-छोट्या कामांतून अनेक सर्वसामान्य लोक या हंगामात चांगली कमाई करून घेतात. दुकानांमागे लावलेले रंगीबेरंगी तोरण आणि झेंडे बाजारपेठेतील रौनक अधिकच वाढवत आहेत.

एकूणच, नागपुरातील बाजारपेठांमध्ये पसरलेला हा उत्साह हेच दाखवतो की आधुनिकतेच्या या काळातही येथील परंपरा तितक्याच जिवंत आणि टिकून आहेत.