नागपूरला 'पर्यटन जिल्हा' दर्जा, ऐतिहासिक-धार्मिक-वन्यजीव पर्यटनाला चालना मिळणार

'ऑरेंज सिटी' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आणि महाराष्ट्राची दुसरी राजधानी तसेच भारताची 'टायगर कॅपिटल' असलेल्या नागपूरला आता राज्याच्या पर्यटन विभागाकडून 'पर्यटन जिल्हा' असा अधिकृत दर्जा मिळाला आहे.

या निर्णयामुळे नागपूर जिल्ह्यातील ऐतिहासिक ठिकाणे, धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारसा, निसर्गसौंदर्य आणि वन्यजीव पर्यटन यांच्या विकासाला आणि प्रसाराला मोठी चालना मिळेल असे सांगितले जात आहे.

महाराष्ट्र पर्यटन धोरण-2016 अंतर्गत नागपूरचे आर्थिक आणि बिगर-आर्थिक महत्त्व लक्षात घेऊन यापूर्वीच त्याला 'विशेष पर्यटन जिल्हा' म्हणून घोषित करण्यात आले होते. पण जिल्ह्याची वाढती पर्यटन क्षमता, मोक्याचे भौगोलिक स्थान आणि समृद्ध ऐतिहासिक वारसा लक्षात घेता वेगळा 'पर्यटन जिल्हा' दर्जा मिळावा यासाठी सरकारकडे प्रस्ताव पाठवण्यात आला होता. आता सरकारने याबाबत अधिकृत शासन निर्णय जारी केला आहे.

नागपूरची पर्यटन क्षमता वाढवणे, अधिक पर्यटकांना आकर्षित करणे आणि स्थानिक लोकांसाठी नवे रोजगार निर्माण करणे हा या निर्णयामागील एक महत्त्वाचा उद्देश आहे.

पर्यटन विभागाचे उपसचिव संतोष रोकडे यांनी जारी केलेल्या आदेशानुसार, पर्यटनाच्या माध्यमातून स्थानिक अर्थव्यवस्थेच्या विकासावर भर देण्यात आला आहे. या क्षेत्रातील वाढीचा फायदा हॉटेल, वाहतूक सेवा, स्थानिक खाद्यपदार्थ व्यवसाय, पर्यटक मार्गदर्शक, हस्तकला, लोककला आणि इतर पर्यटनाशी संबंधित उद्योगांना होणार आहे.

नागपूरला मोठा ऐतिहासिक वारसा लाभला असून, गोंड राजे आणि भोसले घराण्याच्या काळात हे शहर सत्तेचे महत्त्वाचे केंद्र होते. या इतिहासाची साक्ष देणारी अनेक ऐतिहासिक वास्तू, वारसास्थळे आणि प्राचीन खुणा जिल्ह्यात आजही आहेत. 'ऑरेंज सिटी' ही ओळख आणि निसर्गसंपदा यामुळे जिल्ह्याच्या पर्यटन क्षमतेत आणखी भर पडते.

भारताच्या वन्यजीव पर्यटन नकाशावर नागपूरचे स्थान महत्त्वाचे आहे. पेंच नॅशनल पार्क आणि उमरेड-कऱ्हांडला वन्यजीव अभयारण्य यांसारख्या प्रमुख वन्यजीव स्थळांसाठी हे शहर प्रवेशद्वार म्हणून काम करते. देशभरातून आणि परदेशातूनही वन्यजीवप्रेमी वाघांचे अधिवास पाहण्यासाठी नागपूरला बेस कॅम्प म्हणून वापरतात. नव्या पर्यटन जिल्हा दर्जामुळे वन्यजीव पर्यटन पायाभूत सुविधांच्या नियोजनबद्ध आणि पद्धतशीर विकासाला आणखी बळ मिळेल असे सांगितले जात आहे.

नागपूरच्या पर्यटनात धार्मिक आणि सांस्कृतिक पर्यटनाचाही मोठा वाटा आहे. रामटेकचे ऐतिहासिक राम मंदिर, खिंडसी आणि दीक्षाभूमी ही जिल्ह्यातील प्रमुख आकर्षणे आहेत. याशिवाय जिल्ह्यातील उद्याने, लोकपरंपरा, हस्तकला आणि आदिवासी लोकनृत्यांची समृद्ध संस्कृती सांस्कृतिक पर्यटनासाठी मोठी संधी देते.

या नव्या दर्जामुळे नागपूरला वारसा, धर्म, संस्कृती, निसर्ग आणि वन्यजीव या सर्वांना एकत्र सामावणारी पर्यटन व्यवस्था उभारण्याची संधी मिळाली आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा महाराष्ट्रातील एक मोठे पर्यटन स्थळ म्हणून पुढे येऊ शकतो.