Mangalsutra: शुभ कामात काळा रंग वर्ज्य, मग मंगळसूत्रात काळे मणी का असतात? जाणून घ्या धार्मिक आणि पौराणिक

लग्न झाल्यावर बाई गळ्यात मंगळसूत्र घालते, आणि ते वैवाहिक आयुष्याचं एक महत्त्वाचं चिन्ह मानलं जातं. यात सोन्यासोबत काळे मणीही असतात. पण एक प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो, की हिंदू परंपरेत शुभ कामात काळा रंग वापरणं टाळलं जातं, तरी मंगळसूत्रात काळ्या मण्यांना इतकं महत्त्व का दिलं जातं? यामागची धार्मिक आणि ज्योतिषशास्त्रीय कारणं समजून घेऊया.

सनातन धर्मपरंपरेनुसार लग्नानंतर वैवाहिक सुखाचं प्रतीक म्हणून मंगळसूत्र घातलं जातं. त्यावरचे काळे मणी नकारात्मक शक्ती आणि दृष्ट लागण्यापासून रक्षण करतात, अशी मान्यता आहे. जसा दृष्ट टाळण्यासाठी लहान मुलांना काळा टिळा लावला जातो, तसंच मंगळसूत्रावरचे काळे मणीही वैवाहिक आयुष्याच्या संरक्षणाशी जोडलेले मानले जातात. म्हणजेच, हे मणी केवळ दागिन्याचा भाग नसून वैवाहिक आयुष्याला वाईट नजरेपासून वाचवणारं एक कवच मानलं जातं.

मंगळसूत्र हे भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्या मिलनाचं प्रतीक समजलं जातं. आख्यायिकेनुसार मंगळसूत्रातलं सोनं शक्ती आणि समृद्धीचं प्रतीक आहे, तर काळे मणी भगवान शिवाशी निगडित आहेत. म्हणजे मंगळसूत्रातले हे दोन घटक एकत्र येऊन पती-पत्नीच्या नात्यातलं संतुलन, बळ आणि सुरक्षितता दाखवतात. अशा प्रकारे सोनं आणि काळे मणी हे दोन्ही एकत्र येऊन वैवाहिक नात्याला पूर्णत्व देतात, असं मानलं जातं.

ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीनेही मंगळसूत्रातलं सोनं आणि काळे मणी महत्त्वाचे मानले जातात. सोनं हे गुरू ग्रहाशी जोडलेलं आहे, आणि गुरू ग्रह आनंद, समृद्धी, ज्ञान आणि संततीशी संबंधित मानला जातो. याउलट काळा रंग शनि ग्रहाशी निगडित आहे. त्यामुळे मंगळसूत्रातले हे दोन घटक वैवाहिक आयुष्यातली स्थिरता आणि संतुलन यांच्याशी जोडले जातात. गुरू आणि शनि या दोन ग्रहांचं हे संयोजन वैवाहिक जीवनाला स्थैर्य देतं, असं ज्योतिषशास्त्रात मानलं जातं.

मंगळसूत्र गळ्यात अशा पद्धतीने घातलं जातं, की त्याचं लॉकेट आणि मणी छातीच्या वरच्या भागाजवळ येतात. योगिक मान्यतेनुसार हा भाग अनाहत चक्राशी संबंधित आहे. मंगळसूत्राच्या याच जागेचा भावनिक नात्यावर, प्रेमावर आणि वैवाहिक आयुष्यातल्या सुसंवादावर परिणाम होतो, असं मानलं जातं. त्यामुळे मंगळसूत्र घालण्याची पद्धतही योगशास्त्राच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जाते.

शुभ प्रसंगी सर्वसाधारणपणे काळे कपडे घालणं टाळण्याची जी परंपरा आहे, त्यापेक्षा मंगळसूत्रातल्या काळ्या मण्यांचा वापर वेगळा मानला जातो. इथे काळा रंग वाईटाचं लक्षण मानला जात नाही, तर तो संरक्षणाचं प्रतीक आणि नकारात्मक प्रभाव दूर ठेवणारा घटक मानला जातो. म्हणजेच याच काळ्या रंगाकडे इतरत्र वेगळ्या नजरेने पाहिलं जात असलं, तरी मंगळसूत्रात मात्र त्याला संरक्षणाचं महत्त्व दिलं जातं.

टीप: धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई या विषयांवरचे लेख आणि बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी असतात. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे.