Khetwadi Ganraj: मुंबईच्या खेतवाडीचा गणराजाचा इतिहास काय? जाणून घ्या गणरायाची रंजक कहाणी

मुंबईतील गिरगाव आणि खेतवाडी भागात गणेशोत्सवाला एक वेगळंच वजन आहे. या भागात बाप्पा आणि गणेशोत्सव हे समीकरणच वेगळं मानलं जातं. या भागातल्या असंख्य मंडळांमध्ये खेतवाडीचा गणराज हे नाव आघाडीवर घेतलं जातं. गिरगावातल्या बाराव्या गल्लीत उभा राहणारा हा बाप्पा त्याच्या वेगळ्या मूर्तीरचनेमुळे आणि कलात्मक मांडणीमुळे केवळ मुंबईतच नाही तर देशाबाहेरही ओळखला जातो.

या मंडळाची सुरुवात कधी झाली, हे पाहिलं तर "१२ व्या खेतवाडी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळा"ने १९५२ साली अधिकृतपणे हा उत्सव सुरू केला, असं सांगितलं जातं. मात्र काही जुन्या नोंदींमध्ये मंडळाचं आत्ताचं स्वरूप १९५९ पासूनचं असल्याचंही म्हटलं जातं. या मंडळासाठी गणेशोत्सव हा फक्त सण नसून स्थानिक लोकांच्या अढळ भक्तीचं आणि सामूहिक एकजुटीचं प्रतीक मानला जातो. वर्षानुवर्षं परिसरातले लोक याच भावनेने या उत्सवाशी जोडलेले राहिले आहेत.

खेतवाडीच्या गणराजाला खऱ्या अर्थाने जगभर प्रसिद्धी मिळाली ती २००० साली. त्या वर्षी मंडळाने तब्बल ४० फूट उंचीची मूर्ती उभी केली होती, जी भारतातील आजवरची सर्वात उंच गणेशमूर्ती ठरली. हा विक्रम आजही खेतवाडीच्या गणराजाच्या नावावर आहे आणि याच विक्रमामुळे या मंडळाला मुंबईबाहेरही एक वेगळी ओळख मिळाली.

या मंडळाचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे दरवर्षी बाप्पाचं रूप वेगळं असतं. एकच ठराविक साचेबद्ध मूर्ती दरवर्षी उभी करण्याऐवजी मंडळ दरवेळी काहीतरी नवीन संकल्पना घेऊन येतं. कधी बाप्पाला शेषनागावर विराजमान दाखवलं जातं, तर कधी मंडप आणि मूर्तीची रचना अयोध्येतील राम मंदिरासारख्या संकल्पनेवर बेतलेली असते. काही वर्षी रोमन शैलीसारख्या ऐतिहासिक किंवा जागतिक सांस्कृतिक संकल्पनांचा आधार घेऊनही मूर्ती आणि मंडप सजवले जातात. त्यामुळे दरवर्षी बाप्पाचं दर्शन घेण्यासाठी येणाऱ्यांना काहीतरी नवीन पाहायला मिळतं आणि हीच गोष्ट खेतवाडीच्या गणराजाला इतर मंडळांपेक्षा वेगळी ठरवते.

मूर्तीच्या सजावटीबाबत बोलायचं झालं तर बाप्पाला खऱ्या सोन्याचे जड दागिने आणि मौल्यवान हिरे घालून सुंदरपणे सजवलं जातं. खेतवाडीत पहिल्या गल्लीपासून चौदाव्या गल्लीपर्यंत विविध गणेश मंडळं आहेत आणि हा संपूर्ण परिसर बाप्पाचा बालेकिल्ला मानला जातो. इतक्या मंडळांमध्येही बाराव्या गल्लीतला गणराज सर्वांचं विशेष लक्ष वेधून घेतो, हे नाकारता येत नाही. केवळ एक गणेश मंडळ असण्यापेक्षा हे मंडळ अढळ भक्ती, सखोल संस्कृती आणि सामूहिक समर्पणाचं प्रतीक मानलं जातं.