ज्येष्ठा गौरी 2026: 17 ते 19 सप्टेंबर आवाहन, पूजन अन् विसर्जनाचे मुहूर्त आणि विधी

गणपती बाप्पा घरी आल्यानंतर तीन दिवसांनी महाराष्ट्रात आणखी एका खास पाहुण्याचे आगमन होते, ती म्हणजे ज्येष्ठा गौरी. गणरायाची आई असलेली गौरी म्हणजेच महालक्ष्मी तीन दिवस माहेरपणासाठी घरी येते, असे मानले जाते. पहिल्या दिवशी तिचे थाटामाटात स्वागत केले जाते, दुसऱ्या दिवशी तिचे पूजन करून नैवेद्य दाखवला जातो आणि तिसऱ्या दिवशी भावनिक वातावरणात तिला निरोप दिला जातो. महाराष्ट्रात या सणाला आदराने 'गौरी-गणपती' असेही म्हटले जाते.

शास्त्रानुसार अनुराधा नक्षत्रावर गौरीचे आवाहन, ज्येष्ठ नक्षत्रावर पूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन केले जाते. यंदा गणेश चतुर्थी 14 सप्टेंबरला असून अनंत चतुर्दशी 25 सप्टेंबरला आहे, आणि याच काळात गौरीचे हे तीन दिवस येतात. गुरुवार, 17 सप्टेंबर 2026 रोजी अनुराधा नक्षत्रावर गौरी आवाहन करायचे असून संध्याकाळी 7 वाजून 52 मिनिटांपूर्वी आवाहन करणे शुभ मानले जाते. शुक्रवार, 18 सप्टेंबर रोजी ज्येष्ठ नक्षत्रावर गौरी पूजन होणार असून दिवसभरात कधीही पूजन करता येते, तर दुपारी महानैवेद्य दाखवला जातो. शनिवार, 19 सप्टेंबर रोजी मूळ नक्षत्रावर गौरी विसर्जन होणार असून सूर्योदयापासून दुपारी 3 वाजून 15 मिनिटांपर्यंत विसर्जन करता येते.

गौरीच्या आगमनाबाबत दोन पौराणिक कथा सांगितल्या जातात. एका कथेनुसार गौरी म्हणजे स्वतः पार्वती माता असून ती आपल्या मुलाकडे म्हणजे गणपतीकडे तीन दिवसांसाठी पाहुणी म्हणून येते. दुसऱ्या कथेनुसार असुरांच्या त्रासाला कंटाळून सुवासिनींनी भाद्रपद शुक्ल अष्टमीला महालक्ष्मीची प्रार्थना केली होती, आणि देवीने असुरांचा नाश करून महिलांचे सौभाग्य कायम राखले. त्यामुळेच विदर्भ आणि मराठवाड्यात या सणाला 'महालक्ष्मी पूजन' असे म्हटले जाते. घरोघरी ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा दोन गौरींची स्थापना केली जाते आणि लक्ष्मी-अलक्ष्मी या दोन्ही बहिणींना मान देऊन एकत्र पूजले जाते.

पहिल्या दिवशी, म्हणजे 17 सप्टेंबरला घराच्या मुख्य दारापासून गौरीच्या जागेपर्यंत रांगोळीने छोटी पावले काढली जातात. घरातील सुवासिनी गौरीच्या मूर्ती किंवा मुखवटे घेऊन घरात प्रवेश करते, तेव्हा स्वयंपाकघर, तिजोरी आणि पाण्याच्या जागेजवळ थांबून "गौरी कशाच्या पायाने आली?" असे विचारले जाते आणि "सोन्याच्या पायाने आली, धन-धान्य घेऊन आली" असे उत्तर दिले जाते. त्यानंतर कलश मांडून गौरीला तांदूळ, नाणे, हळकुंड, सुपारी वाहिले जाते आणि पहिल्या रात्री भाजी-भाकरीचा साधा नैवेद्य दाखवला जातो.

दुसऱ्या दिवशी, 18 सप्टेंबरला गौरीला नवीन साडी, बांगड्या, नथ, मंगळसूत्र, काजळ, बिंदी आणि दुर्वा-गुलाबाचे गजरे यांसह सोळा शृंगार केला जातो. सोळा प्रकारच्या पालेभाज्या, पुरणपोळी, सोळा लाडू, करंजी, चकली, आंबील आणि तूप-भात असा महानैवेद्य दाखवला जातो. दुपारी किंवा संध्याकाळी आजूबाजूच्या सुवासिनींना हळदी-कुंकवासाठी बोलावले जाते, तर रात्री गौरीची गाणी म्हणत झिम्मा-फुगडी खेळून जागर केला जातो.

तिसऱ्या दिवशी, 19 सप्टेंबरला प्रवासाला निघणाऱ्या व्यक्तीला द्यावा तसा दही-भाताचा हलका नैवेद्य गौरीला दाखवला जातो. सुवासिनी एकमेकींना आणि गौरीला हळदी-कुंकू लावून पुढच्या वर्षी लवकर येण्याची विनंती करतात. धातू किंवा कायमस्वरूपी मुखवटे नीट गुंडाळून ठेवले जातात, तर मातीच्या मूर्तींचे विसर्जन करून ते पाणी तुळशीत किंवा झाडांना घातले जाते.