नागपुरात गणेशोत्सव 2026: यंदा पाहायलाच हवेत असे आठ देखावे

बाप्पा घरोघरी आणि मंडळांच्या मंडपात आले असून नागपूर शहर यंदाही गणेशोत्सव जोरात साजरा करायला सज्ज झालंय. शहरातल्या पारंपरिक गणेश मंडळांनी आपापला परिसर भक्तीभाव, वास्तुकला, पौराणिक कथा, संस्कृती आणि कल्पनाशक्ती यांचं जबरदस्त मिश्रण असलेल्या देखाव्यांनी सजवला आहे. कुठे आळंदीच्या मंदिराची प्रतिकृती दिसते तर कुठे श्रीलंकेतला सोन्याचा रथ, कुठे हॉगवर्ट्स आणि डिस्नेलँड उभं केलंय तर कुठे गोवर्धन पर्वत आणि एक भन्नाट काल्पनिक विश्वही पाहायला मिळतंय. यंदाच्या गणेशोत्सवात प्रत्येकासाठी काहीतरी खास आहे.

महालमधल्या श्री दक्षिणामूर्ती स्वयंसेवक गणेशोत्सव मंडळाला शंभर वर्षांहून जास्त परंपरा आहे. यंदा या मंडळाने पुण्यातल्या आळंदी मंदिराची प्रतिकृती उभी केली असून हा देखावा संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या 750 व्या जन्मशताब्दी वर्षाला समर्पित आहे. या देखाव्याच्या मध्यभागी 14 फूट उंचीची गणेशमूर्ती आहे. मंदिराची वास्तुकला आणि आळंदीचं भक्तिमय वातावरण यांचा मेळ घातलेला हा देखावा मध्य नागपुरातल्या पारंपरिक मंडपांमध्ये उठून दिसतो.

महालमध्येच आणखी एक मोठं आकर्षण आहे. श्री पाताळेश्वर गणेशोत्सव मंडळ यंदा आपला 71 वा वर्धापनदिन साजरा करत असून श्रीलंकेतल्या जाफना इथल्या नल्लूर कंडस्वामी कोविलपासून प्रेरणा घेत त्यांनी देखावा उभारला आहे. या मंदिराचा प्रसिद्ध सोन्याचा रथ इथे विस्ताराने साकारला असून त्याभोवती द्रविड शैलीतली वास्तुकला आहे. या मंडपाच्या मध्यभागी सुमारे 12 फूट उंचीची गणेशमूर्ती आहे, जिला "महाल चा राजा" म्हणून ओळखलं जातं.

विवेकानंद नगर गणेश उत्सव सांस्कृतिक सेवा ट्रस्टने यंदा डिस्नेलँडच्या थीमवर मोठा मंडप उभारला आहे, जो लहान मुलं आणि कुटुंबांना नक्कीच आवडेल. हा देखावा सुमारे 75 फूट उंच आणि 120 फूट रुंद असून तो तयार करायला कलाकारांना अनेक आठवडे लागले. यात रंगीबेरंगी कार्टून पात्रं आणि फोटो काढण्यासाठी अनेक जागा आहेत.

हॅरी पॉटरच्या चाहत्यांसाठी रामकृष्ण नगरमधलं गणेश उत्सव मंडळ यंदा हॉगवर्ट्सचं जादुई विश्व घेऊन आलंय. यात ग्रेट हॉल, वसतिगृहं, फिरत्या जिन्यांपासून प्रेरित घटक आणि एक लायब्ररीही आहे. गणपती बाप्पाची मूर्ती या लायब्ररीतच बसवली असून यात भारतीय साहित्य आणि पौराणिक संदर्भही गुंफले आहेत. झाडूवर उडणारी सावली, हॅग्रिड आणि बकबीक यांसारखी पात्रंही या देखाव्यात दिसतात.

तात्या टोपे नगर नागरिक मंडळ गणेश उत्सव समितीने यंदा गोवर्धन पर्वताची थीम निवडली असून यात भगवान श्रीकृष्णाने वृंदावनवासीयांच्या आणि जनावरांच्या रक्षणासाठी पर्वत उचलल्याचा प्रसंग दाखवला आहे. कृष्णजन्म, माखनचोरी, कालियामर्दन, कंसवध, सुदामा भेट आणि रासलीला अशा कृष्णलीलेतल्या वेगवेगळ्या प्रसंगांतून हा देखावा फिरतो.

धरमपेठमधल्या झेंडा चौकाजवळच्या एका गल्लीत श्री गणेश उत्सव मंडळाने वैकुंठधाम उभं केलं आहे, जे भगवान विष्णूच्या वास्तव्यापासून प्रेरित आहे. यात शेषनाग आणि समुद्रमंथन यांसारखे घटक असून वैकुंठधामाचं भव्य रूप साकारलं आहे. या मंडळाने रामायणावर आधारित झांकीही सुरू ठेवली असून त्यात राम, सीता आणि हनुमान दाखवले आहेत.

भेंडे लेआउटमधल्या श्री सार्वजनिक बाल गणेश उत्सव मंडळाने यंदा प्राचीन भारतातलं विज्ञान आणि तंत्रज्ञान ही थीम निवडली आहे. यात हाताने बनवलेल्या रचना, बारीक कारागिरीचं लोखंडी काम, खांब आणि हलणारे यांत्रिक भाग आहेत. "विज्ञान, धर्म, आत्मशुद्धी" या संकल्पनेवर आधारित हा देखावा ज्ञान, अध्यात्म आणि वैज्ञानिक कामगिरी यांची सांगड घालतो.

त्रिमूर्ती नगरमध्ये युवक गणेश मंडळाने "विश्वाचे घटक" या संकल्पनेवर आधारित एक वेगळाच देखावा उभारला आहे. मंदिर किंवा एखादं ऐतिहासिक स्मारक साकारण्याऐवजी इथे विचित्र प्राणी आणि अनोख्या दृश्य घटकांनी भरलेलं एक काल्पनिक विश्व पाहायला मिळतं. वेगवेगळे घटक आणि दिशा यांच्यातलं नातं या संकल्पनेत मांडलं असून नागपूर शहरालाच याचं केंद्रबिंदू दाखवलं आहे.

एवढे सगळे मंडप एकाच वेळी पाहणं शक्य नसेल तर वास्तुकलेसाठी महालमधलं दक्षिणामूर्ती मंडळ, भक्तिभावासाठी महालमधलंच पाताळेश्वर मंडळ, कुटुंबासोबत जायचं असेल तर विवेकानंद नगरमधलं डिस्नेलँड, तरुणाईसाठी रामकृष्ण नगरमधलं हॉगवर्ट्स, पौराणिक कथांसाठी तात्या टोपे नगरमधली गोवर्धन लीला, पारंपरिक भव्यतेसाठी धरमपेठमधलं वैकुंठधाम, ज्ञानासाठी भेंडे लेआउटमधलं प्राचीन भारतातलं विज्ञान आणि तंत्रज्ञान आणि काहीतरी वेगळं पाहायचं असेल तर त्रिमूर्ती नगरमधला हा अनोखा देखावा नक्की पाहावा.

नागपूरकर एकच मंडप न पाहता संपूर्ण गणपती मंडप ट्रेल करू शकतात. सुरुवात ऐतिहासिक महाल भागापासून करावी, जिथे अनेक पारंपरिक आणि वास्तुकलेवर आधारित देखावे एकत्र आहेत, आणि नंतर धरमपेठ, विवेकानंद नगर, रामकृष्ण नगर, तात्या टोपे नगर, भेंडे लेआउट आणि त्रिमूर्ती नगर इथले मंडप फिरून पाहावेत. कुटुंबासोबत जाऊन हे देखावे बघावेत, बाप्पाचा आशीर्वाद घ्यावा आणि शेकडो कलाकार, स्वयंसेवक आणि मंडळाच्या सदस्यांनी घेतलेल्या मेहनतीचं कौतुक करावं. कारण नागपुरात गणेशोत्सव म्हणजे फक्त बाप्पाला घरी आणणं नाही, तर संपूर्ण शहरच बाप्पाचं घर बनतं.