गणपतीच्या पूजेत तुळस का वापरत नाहीत? यामागची पौराणिक कथा जाणून घ्या
गणेश चतुर्थीच्या निमित्ताने गणपतीच्या पूजेत तुळस का वाहिली जात नाही, यामागची जुनी कथा काय सांगते ते बघूया.
गणपती बाप्पाच्या पूजेत दुर्वा, लाल जास्वंद आणि वेगवेगळी फुलं वाहिली जातात. पण बऱ्याच घरांमध्ये गणपतीला तुळशीची पानं मात्र वाहत नाहीत. यामागे एक जुनी आणि रंजक पौराणिक कथा सांगितली जाते, जी गणपती आणि तुळशी देवीशी जोडलेली आहे.
कथेनुसार एकदा गणपती नदीकाठी बसून ध्यान करत होते. त्याचवेळी तुळशी देवी तिथून जात होत्या. गणपतीचं रूप आणि त्यांचं तेज बघून तुळशी देवी त्यांच्याकडे आकर्षित झाल्या आणि त्यांनी गणपतीसमोर लग्नाची इच्छा बोलून दाखवली.
पण गणपतीने हा प्रस्ताव नाकारला. आपण ब्रह्मचर्य पाळत असल्याचं सांगत त्यांनी लग्नाला नकार दिला. गणपतीच्या या नकारामुळे तुळशी देवी नाराज झाल्या आणि रागाच्या भरात त्यांनी गणपतीला शाप दिला की त्यांचं लग्न होईल.
तुळशीच्या या शापामुळे गणपतीही चिडले. त्यांनी उलट तुळशीला शाप दिला की तिचं लग्न एका असुराशी होईल, अशी कथा सांगितली जाते. आपली चूक लक्षात आल्यावर तुळशी देवीने गणपतीची माफी मागितली. तुळशीच्या विनंतीनंतर गणपतीने तिला आशीर्वाद तर दिला, पण आपल्या पूजेत तुळशीचा स्वीकार केला जाणार नाही, असं स्पष्ट सांगितलं. याच कथेमुळे गणपतीच्या पूजेत तुळशीची पानं सहसा वाहिली जात नाहीत, अशी धार्मिक मान्यता आहे. मात्र इतर देवतांच्या पूजेत तुळशीला अतिशय पवित्र आणि महत्त्वाचं स्थान आहे.
हिंदू परंपरेत तुळस ही पवित्र वनस्पती मानली जाते. खासकरून भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्णाच्या पूजेत तुळशीपत्राला खूप महत्त्व दिलं जातं. त्यामुळे तुळशीचं महत्त्व कमी नाही, फक्त गणपतीच्या पूजेशी जोडलेली परंपरा वेगळी आहे, असं मानलं जातं.
याला एक अपवादही सांगितला जातो. काही धार्मिक ग्रंथ आणि परंपरांमध्ये गणपतीला तुळस अर्पण केल्याचा उल्लेखही आढळतो. त्यामुळे 'गणपतीला तुळस कधीच वाहू नये' हा नियम सगळ्याच परंपरांमध्ये सारखा नाही. घराची परंपरा, संप्रदाय आणि स्थानिक पूजाविधीनुसार यात फरक असू शकतो.
गणपतीच्या पूजेत दुर्वा आणि लाल जास्वंदाला विशेष महत्त्व दिलं जातं. यासोबत उपलब्धतेनुसार इतर सुगंधी आणि सात्त्विक फुलंही भक्तिभावाने वाहिली जातात.
गणपतीच्या पूजेत तुळस न वाहण्यामागे ही पौराणिक कथा सांगितली जाते. मात्र ही केवळ धार्मिक मान्यता आणि पौराणिक कथा आहे. सगळ्या कुटुंबांमध्ये किंवा परंपरांमध्ये पूजेचे नियम सारखेच असतील असं नाही. श्रद्धा आणि भक्तिभावाला पूजेत सगळ्यात जास्त महत्त्व असतं.
