गणपती बसवताना कलश का ठेवतात, आत काय काय ठेवायचं असतं?

गणपती बाप्पाची जयंती म्हणजे गणेश चतुर्थी. हा सण देशभरात मोठ्या उत्साहानं आणि भक्तिभावानं साजरा होतो. या दिवशी विधिवत पूजा करून घरोघरी आणि मंडपांमध्ये गणपतीची स्थापना केली जाते. यंदा गणेश चतुर्थी सोमवार, १४ सप्टेंबरला आहे. भाद्रपद महिन्यातल्या शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थीला गणपती बसवला जातो आणि हा दहा दिवसांचा उत्सव अनंत चतुर्दशीला, म्हणजे भाद्रपद शुक्ल पक्षातल्या चतुर्दशीला, गणपती विसर्जनानं संपतो.

गणपतीची मूर्ती बसवताना तिच्याजवळ कलश ठेवायची पद्धत खूप जुनी आणि महत्त्वाची मानली जाते. धार्मिक समजुतीनुसार कलश हा शुभता, समृद्धी आणि पावित्र्याचं प्रतीक आहे. पण हा कलश नेमका का ठेवतात आणि त्यात कोणकोणत्या सात वस्तू घालायच्या असतात, हे अनेकांना माहीत नसतं.

गणपती ही विघ्नहर्ता आणि शुभशकुनाची देवता मानली जाते. कोणतंही शुभ काम सुरू करण्याआधी गणपतीची पूजा केली की अडथळे दूर होतात आणि यशाचा मार्ग सोपा होतो, अशी श्रद्धा आहे. गणेश चतुर्थीला घरात बाप्पाला बसवणं म्हणजे भक्तांनी देवाचं मनापासून केलेलं स्वागत असतं. पूजेच्या वेळी भक्त गणपतीला दुर्वा, मोदक, लाडू आणि लाल फुलं वाहतात, त्यानंतर आरती आणि मंत्रोच्चार होतो. गणपती बसवणं हा फक्त एक धार्मिक विधी नाही, तर घरात सुख, शांती, एकोपा आणि सकारात्मक ऊर्जा यावी या इच्छेशी जोडलेली परंपराही आहे.

हिंदू पूजेत कलश हे देवतांचं प्रतीक मानलं जातं. गणपती बसवण्याआधी पूजेची जागा शुद्ध करून तिथे कलशाची स्थापना केली जाते. साधारणपणे मातीचा, तांब्याचा किंवा पितळेचा कलश पाण्यानं भरतात आणि त्यावर आंब्याची किंवा अशोकाची पानं आणि एक नारळ ठेवतात. कलशातलं पाणी जीवन आणि ऊर्जेचं प्रतीक मानलं जातं, तर नारळ परिपूर्णता आणि शुभतेचं प्रतीक असतो. पूजेची जागा शुद्ध आणि ऊर्जेनं भारलेली राहावी यासाठी कलश स्थापनेची ही पद्धत असल्याचं मानलं जातं. गणपतीची मूर्ती बसवताना कलश तिच्या शेजारीच ठेवला जातो. बऱ्याच घरांमध्ये आधी कलश स्थापित केला जातो आणि मग गणपतीचं आवाहन, संकल्प आणि पूजा केली जाते. संपूर्ण पूजेला शुभ पाया देणारी ही परंपरा मानली जाते.

कलशात कोणत्या वस्तू ठेवायच्या, हेही ठरलेलं आहे. यात स्वच्छ पाणी, तांदूळ, सुपारी, नाणी, गंगाजल, आंब्याची किंवा अशोकाची पानं आणि नारळ यांचा समावेश होतो.

गणपती बसवताना कलश कसा ठेवावा, याचीही एक पद्धत सांगितली जाते. पूजेची जागा स्वच्छ करून कलश एका चौथऱ्यावर ठेवावा. गणपती बसवण्याआधी पूजेची जागा नेहमी शुद्ध करावी. कलशात शुद्ध पाणी भरावं आणि त्यात तांदळाचे अखंड दाणे, गंगाजल, सुपारी आणि एक नाणं टाकावं. कलशाच्या तोंडावर आंब्याची किंवा अशोकाची पानं ठेवावीत आणि त्यावर एक नारळ ठेवावा. कलशाजवळ गणपतीची मूर्ती ठेवून मग कलश आणि गणपतीची विधिवत पूजा करावी. वेगवेगळ्या भागांत आणि घराघरांतल्या परंपरांनुसार कलश स्थापनेची पद्धत आणि त्यातल्या वस्तूंमध्ये थोडाफार फरक असू शकतो. भक्तिभावानं आणि योग्य विधींनी केलेली गणेश पूजा बाप्पाला प्रसन्न करते आणि भक्तांच्या आयुष्यातले अडथळे दूर करते, अशी श्रद्धा आहे.