इराणने ट्रम्प यांचा चर्चेचा दावा फेटाळला, अटी पूर्ण होईपर्यंत वाटाघाटी नाहीत

अमेरिका आणि इराणमधला राजनैतिक तणाव आणि लष्करी संघर्ष आता एका अत्यंत नाजूक आणि गंभीर वळणावर येऊन पोहोचला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराण चर्चेसाठी आतुर असल्याचा दावा केला होता, पण इराणने हा दावा लगेच आणि ठामपणे फेटाळून लावला आहे.

इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव मोहसेन रझाई यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर पोस्ट करत अमेरिकेला इशारा दिला की, इराणने घातलेल्या सगळ्या अटी पूर्ण होईपर्यंत अमेरिकेसोबत कोणतीही वाटाघाट होणार नाही. ट्रम्प सातत्याने आपली विधानं बदलून जगाची दिशाभूल करत आहेत, असंही रझाई यांनी स्पष्टपणे म्हटलं आहे.

पश्चिम आशियातल्या युद्धाचे ढग अधिक गडद होत असताना दोन्ही देशांमधला हा शब्दच्छल आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चिंतेचा विषय बनला आहे. ट्रम्प यांनी सोमवारी आपल्या ट्रुथ सोशल या प्लॅटफॉर्मवर एक वक्तव्य केलं होतं, ज्यात त्यांनी म्हटलं होतं की, आर्थिक आणि लष्करीदृष्ट्या कमजोर झालेला इराण लवकरात लवकर आणि कोणत्याही परिस्थितीत अमेरिकेसोबत करार करण्यासाठी उत्सुक आहे. अमेरिका त्यांच्याशी पुन्हा चर्चा करणार की नाही, याचा निर्णय आपण घेऊ असं ट्रम्प म्हणाले होते, पण या कल्पनेचा विचार करायला आम्ही तयार आहोत असंही त्यांनी नमूद केलं होतं. या वक्तव्यानंतर मध्यपूर्वेत चर्चेच्या शक्यता वर्तवल्या जात होत्या, पण रझाई यांच्या प्रतिक्रियेने या चर्चांवर पूर्णविराम लागला आहे.

ट्रम्प यांच्या दाव्याचा समाचार घेताना रझाई यांनी अमेरिकेच्या धोरणांवर तीव्र टीका केली. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या रोज बदलणाऱ्या वक्तव्यांमुळे कुणीही दिशाभूल करून घेऊ नये, असं ते म्हणाले. कधी ट्रम्प म्हणतात की इराणशी कोणतीही वाटाघाट होणार नाही, तर दुसऱ्याच दिवशी ते म्हणतात आम्ही चर्चेसाठी तयार आहोत, यावरून अमेरिकेची अस्थिर मानसिकता दिसते असं रझाई यांनी सांगितलं. आंतरराष्ट्रीय तेल व्यापार आणि सागरी मार्गांमधले हितसंबंध आता मोठ्या प्रमाणावर बदलले आहेत, आणि अमेरिकेने आधी केलेलं नुकसान भरून काढल्याशिवाय आणि मुख्य अटी मान्य केल्याशिवाय वाटाघाटींच्या मेजावर बसणं शक्य नाही, असंही त्यांनी स्पष्ट केलं. नंतर होणारं नुकसान नियंत्रणात आणण्याच्या अमेरिका किंवा पाश्चात्य देशांच्या प्रयत्नांमुळे आता बिघडलेली परिस्थिती सुधारणार नाही, आणि इराण आपल्या सार्वभौमत्वाशी व राष्ट्रीय सुरक्षेशी कोणतीही तडजोड करणार नाही हाच तेहरानचा अंतिम निर्णय असेल, असं रझाई यांनी ठामपणे सांगितलं.

या सगळ्या राजकीय नाट्यामागे १८ जून रोजी झालेला एक महत्त्वाचा करार कारणीभूत आहे. त्या दिवशी अमेरिका आणि इराणमध्ये मध्यपूर्वेतला संघर्ष कमी करण्यासाठी एका सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी झाली होती. या करारात लेबनॉनसह इतर भागांमधला लष्करी तणाव कमी करणं आणि ६० दिवसांच्या आत दोन्ही देशांनी वाटाघाटी करून एका अंतिम करारावर पोहोचणं बंधनकारक करण्यात आलं होतं. या ६० दिवसांच्या कराराची मुदत १७ ऑगस्ट रोजीच संपली आहे. पण या कालावधीत ठोस तोडगा न निघाल्याने आणि दोन्ही बाजूंनी एकमेकांवर आरोप-प्रत्यारोप सुरूच ठेवल्यामुळे हा करार आता पूर्णपणे गुंडाळला गेल्याचं चित्र आहे. मुदत संपल्यानंतर प्रदेशातल्या लष्करी कारवायांमध्ये मोठी वाढ झाली असून, पुन्हा एकदा थेट युद्धाचा धोका निर्माण झाला आहे.

राजनैतिक पातळीवर शब्दांचं युद्ध सुरू असतानाच, प्रत्यक्षात लष्करी हल्लेही तीव्र झाले आहेत. सोमवारी रात्री इराणच्या दक्षिण किनारपट्टीवर एक धक्कादायक घटना घडली, जिथे दोन इराणी मासेमारी बोटींना लक्ष्य करून थेट ड्रोन हल्ले करण्यात आले. हे हल्ले दक्षिणेकडच्या कारागान या महत्त्वाच्या बंदर शहराच्या किनारपट्टीजवळ आणि लारक बेटाजवळ झाले. या हल्ल्यांमागे अमेरिकन किंवा त्यांच्या मित्रराष्ट्रांचे ड्रोन असल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे.

होर्मोझगान प्रांताचे राजकीय आणि सुरक्षा व्यवहार उपराज्यपाल अहमद नफिसी यांनी या घटनेला अधिकृत दुजोरा दिला आहे. या अचानक झालेल्या हल्ल्यामुळे बोटींचं प्रचंड नुकसान झालं असून अनेक स्थानिक मच्छीमार समुद्रात बेपत्ता झाल्याचं नफिसी यांनी सांगितलं. बेपत्ता मच्छीमारांचा शोध घेण्यासाठी आणि त्यांना वाचवण्यासाठी आपत्कालीन शोध आणि बचाव मोहीम राबवली जात आहे. तपास पूर्ण झाल्यानंतरच हल्ल्याचं नेमकं स्वरूप आणि हानीचा आकडा समोर येईल, असं प्रशासनाने स्पष्ट केलं आहे. या घटनेमुळे इराणच्या किनारपट्टी भागात प्रचंड तणाव आणि भीतीचं वातावरण पसरलं आहे.