डूसू निवडणूक: उमेदवारीसाठी वय, हजेरी आणि खर्चाचे नियम काय सांगतात?

दिल्ली युनिव्हर्सिटी स्टुडंट्स युनियन म्हणजेच डूसूची निवडणूक दरवर्षी कॅम्पसमध्ये चर्चेचा विषय ठरते. पोस्टर, रॅली आणि घोषणाबाजी सुरू असताना अनेक विद्यार्थ्यांच्या मनात एक प्रश्न हमखास येतो, कोणताही सामान्य विद्यार्थी या निवडणुकीत उमेदवार म्हणून उभा राहू शकतो का, की त्यासाठी काही खास अटी पूर्ण कराव्या लागतात? प्रत्यक्षात डूसूच्या निवडणुका लिंगदोह समितीच्या शिफारशींच्या आधारे घेतल्या जातात आणि उमेदवार व्हायचे असेल तर काही निश्चित नियमांची पूर्तता करणे बंधनकारक आहे.

सगळ्यात आधी वयाचा मुद्दा येतो. लिंगदोह समितीच्या शिफारशींनुसार उमेदवार होण्यासाठी वयाची विशिष्ट मर्यादा ठरवून दिली आहे आणि पदवी व पदव्युत्तर अभ्यासक्रमाच्या विद्यार्थ्यांसाठी वेगवेगळे ठराविक निकष लागू होतात.

फक्त वयच नाही, तर वर्गातील हजेरी हीसुद्धा उमेदवार बनण्यासाठी मोठी अट मानली जाते. लिंगदोह समितीच्या नियमानुसार निवडणूक लढवणाऱ्या विद्यार्थ्याची हजेरी किमान ७५ टक्के असायला हवी. दिल्ली हायकोर्टानेही अलीकडेच या नियमावर शिक्कामोर्तब केले असून स्पष्ट केले आहे की, ज्या विद्यार्थ्याची हजेरी या मर्यादेपेक्षा कमी असेल, त्याचा अर्ज कॉलेज प्रशासन फेटाळू शकते. निवडणूक लढवणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे अभ्यासाकडे दुर्लक्ष होऊ नये, यासाठी हा नियम केला गेला आहे.

शैक्षणिक आणि शिस्तीच्या बाबतीतही अटी आहेत. उमेदवार बनण्यासाठी विद्यार्थ्याच्या मागील कोणत्याही सेमिस्टर किंवा वर्षात अकॅडमिक बॅकलॉग नसावा लागतो. ज्या विद्यार्थ्यावर कॉलेज, युनिव्हर्सिटी किंवा पोलीस पातळीवर कोणतीही कारवाई किंवा गुन्हा नोंदवलेला असेल, त्याला निवडणूक लढवण्यापासून रोखले जाऊ शकते. म्हणजेच शैक्षणिक आणि शिस्तीचा रेकॉर्ड स्वच्छ असणारे विद्यार्थीच निवडणुकीत उतरू शकतात.

मतदान करण्यासाठी आणि उमेदवार बनण्यासाठी विद्यार्थ्याने संबंधित कॉलेज, विभाग किंवा संस्थेत ठराविक तारखेपर्यंत प्रवेश घेतलेला असणेही गरजेचे आहे. दरवर्षी विद्यापीठाचे निवडणूक अधिकारी एक कट-ऑफ तारीख आणि वेळ ठरवतात, आणि त्यानंतर प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्या वर्षीच्या निवडणुकीत भाग घेता येत नाही. ज्या प्रथम वर्षाच्या विद्यार्थ्यांचे ओळखपत्र अजून बनलेले नसते, त्यांच्यासाठी फी पावती आणि बोनाफाइड प्रमाणपत्राच्या आधारे वेगळी व्यवस्था केली जाते.

खर्च आणि प्रचाराबाबतही स्पष्ट नियम आहेत. प्रत्येक उमेदवारासाठी प्रचारातील खर्चाची कमाल मर्यादा ५,००० रुपये ठरवून दिली आहे. प्रचाराची वेळ सकाळी ८ ते रात्री ८ इतकीच निश्चित करण्यात आली आहे, आणि प्रत्येक उमेदवारासोबत मर्यादित संख्येनेच विद्यार्थी प्रचारात सहभागी होऊ शकतात.

कॅम्पसमधील निवडणूक प्रक्रिया पारदर्शक राहावी आणि तिचा अभ्यासावर कोणताही वाईट परिणाम होऊ नये, हाच या सगळ्या नियमांमागचा मुख्य उद्देश आहे. थोडक्यात सांगायचे झाले तर, कोणताही सामान्य विद्यार्थी डूसूची निवडणूक लढवू शकतो, फक्त अट एवढीच की त्याने वय, हजेरी, शैक्षणिक रेकॉर्ड आणि प्रवेशाशी संबंधित या सगळ्या अटी पूर्ण केलेल्या असाव्यात.