चाणक्य नीती: या ५ प्रसंगात माफी मागणं गरजेचं, अनादर होत असेल तिथून लांब जा

रोजच्या आयुष्यात असे अनेक क्षण येतात, जेव्हा समोरच्याची माफी मागावी की स्वतःच्या भूमिकेवर ठाम राहावं, हेच नक्की करता येत नाही. कधी एखादी छोटीशी चूकसुद्धा नात्यात दुरावा आणून सोडते, तर कधी उगाचच्या भांडणात माणसाचा वेळ आणि मनःशांती दोन्ही वाया जातं. अशावेळी नेमकं काय करावं, याबद्दल चाणक्य नीतीत काही ठळक मुद्दे सांगितलेले आहेत.

सगळ्यात आधी मुद्दा येतो तो चूक झाल्यावर माफी मागण्याचा. चाणक्य नीतीनुसार आपली चूक मान्य करणं हे अजिबात दुर्बळपणाचं लक्षण नाही. आपल्या बोलण्यामुळे, वागण्यामुळे किंवा एखाद्या निर्णयामुळे समोरच्या व्यक्तीला त्रास झाला असेल, तर सगळ्यात आधी ती चूक कबूल करणं महत्त्वाचं ठरतं. बरेच जण माफी मागणं टाळतात, कारण त्यांना वाटतं की यामुळे त्यांचा मान कमी होईल. पण नात्यांमध्ये हीच वृत्ती अनेकदा एका छोट्या गोष्टीचं मोठ्या भांडणात रूपांतर करते.

दुसरा मुद्दा आहे नातं टिकवण्यासाठी कधीकधी माघार घेण्याचा. प्रत्येक वाद जिंकणंच गरजेचं नसतं. काही नाती एखाद्या वादापेक्षा किंवा छोट्याशा विजयापेक्षा कितीतरी जास्त मौल्यवान असतात. एखाद्या गैरसमजामुळे घरातलं माणूस, जुना मित्र किंवा जवळची विश्वासू व्यक्ती दुरावत असेल, तर आधी बोलून गोष्टी सुधारण्याचा प्रयत्न करता येतो. इथे एक फरक समजून घेणं गरजेचं आहे - नातं जपण्यासाठी माघार घेणं आणि प्रत्येक वेळी वाईट वागणूक निमूटपणे सहन करणं, या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. दोघांनाही नातं टिकवायचं असेल तरच माफी मागणं किंवा पुढाकार घेणं शहाणपणाचं ठरतं.

तिसरा मुद्दा उगाच वाद न घालण्याचा. प्रत्येक गोष्टीला उत्तर देण्याची गरज नसते. काही माणसं तोडगा काढण्यासाठी नाही, तर फक्त स्वतःचा मुद्दा खरा ठरवण्यासाठी बोलत राहतात. अशा लोकांशी वारंवार होणारे वाद शेवटी त्याच मुद्द्यावर येऊन थांबतात. सोशल मीडियावरही असंच चित्र दिसतं, जिथे कोणीच दुसऱ्याचं ऐकून घ्यायला तयार नसतं. अशावेळी आपली एनर्जी वाचवणं जास्त फायद्याचं ठरतं. महत्त्वाचं जे बोलायचं ते बोलून झालं की वाद तिथेच थांबवणं हाच सगळ्यात शहाणपणाचा मार्ग असतो. गप्प बसणं म्हणजे नेहमीच हार मानणं नसतं.

चौथा मुद्दा आहे जिथे मान मिळत नाही तिथे न थांबण्याचा. नातं असो, मैत्री असो किंवा कुठलंही सामाजिक वर्तुळ असो, प्रत्येकाला आदराची गरज असते. कोणी सतत अपमान करत असेल, जाणूनबुजून तुमच्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करत असेल किंवा प्रत्येक वेळी खाली पाडायचा प्रयत्न करत असेल, तर फक्त नातं टिकवायचं म्हणून हे सगळं सहन करत राहणं बरोबर नाही. अशावेळी सगळ्यात आधी आपल्या मर्यादा स्पष्टपणे सांगणं गरजेचं आहे. परिस्थितीत काहीच फरक पडत नसेल, तर शांतपणे अंतर ठेवणं हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. प्रत्येक नातं भांडण करूनच संपवायला हवं असं नाही, काही नात्यांतून शांतपणे बाहेर पडणंच योग्य असतं.

पाचवा आणि शेवटचा मुद्दा नकारात्मक लोकांपासून लांब राहण्याचा. मत्सर आणि सतत नकारात्मक बोलणं टाळावं. एखाद्या व्यक्तीसोबत राहून सतत निराश किंवा तणावात वाटत असेल, किंवा उगाचच टीका होत असल्याचं जाणवत असेल, तर त्या नात्याचा एकदा विचार करायला हवा. विशेषतः जेव्हा त्या व्यक्तीला तुमच्या प्रगतीचा त्रास होतो किंवा प्रत्येक चांगल्या गोष्टीतही ती दोष शोधत राहते. याचा अर्थ प्रत्येक टीका करणाऱ्याला सोडून द्यायचं असा होत नाही, कारण खरी टीका सुधारायलाच मदत करते. पण सतत अपमान, मत्सर आणि नकारात्मकता असलेल्या वातावरणापासून दूर राहणं मनःशांतीसाठी फायद्याचं ठरतं.