आचार्य चाणक्यांचे हे ४ मूलमंत्र मुलांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी पालकांनी लक्षात ठेवावेत

आजकाल मुलांना वाढवणे हे काम आव्हानात्मक असले तरी तितकेच सुंदर आणि जबाबदारीचे आहे. प्रत्येक पालकाला वाटते की आपल्या मुलाने अभ्यासात चमकावे, त्याचबरोबर त्याच्यात चांगले संस्कार, आत्मविश्वास आणि कठीण प्रसंगांना तोंड देण्याची ताकद असावी. यासाठी आजही आचार्य चाणक्यांची तत्त्वे उपयोगी पडतात असे मानले जाते. जीवन, शिक्षण, शिस्त, वागणूक आणि यश या सगळ्याबाबत चाणक्य नीतीत अनेक धडे सापडतात, आणि मुलांच्या संगोपनाबाबतचे हे विचार आजच्या पालकांनाही उपयुक्त ठरू शकतात. मुलांना यशस्वी आणि जबाबदार बनवण्यासाठी चाणक्यांनी सांगितलेले हे चार मूलमंत्र कोणते, ते बघूया.

पहिला मुद्दा शिक्षण आणि ज्ञानाचा. चाणक्यांच्या मते शिक्षण आणि ज्ञान हे माणसाला कायम सोबत करणारे साथीदार असतात, आणि हा विचार आजच्या पालकांनाही तितकाच लागू होतो. मुलांना फक्त शाळेच्या अभ्यासापुरते मर्यादित न ठेवता त्यांच्यात नवीन गोष्टी शिकण्याची आणि समजून घेण्याची ओढ निर्माण करायला हवी. त्यांना पुस्तके वाचायची सवय लावावी आणि ते विचारतात ते प्रश्न उडवून न लावता समजावून सांगण्याचा प्रयत्न करावा. मूल जेव्हा प्रश्न विचारते तेव्हा ते आपल्या आजूबाजूचे जग समजून घेण्याचा प्रयत्न करत असते, त्यामुळे त्याची ही उत्सुकता दाबण्याऐवजी त्याला योग्य वाट दाखवली पाहिजे. यामुळे पुढे जाऊन त्याची विचार करण्याची क्षमता आणि ज्ञान अधिक पक्के होते.

दुसरा मुद्दा मुलांशी वयानुसार वागणुकीत बदल करण्याचा. चाणक्य नीतीनुसार मुलांच्या आयुष्यातल्या प्रत्येक टप्प्यावर त्यांच्याशी वेगळ्या पद्धतीने वागायला हवे. सुरुवातीच्या वर्षांत प्रेम आणि संरक्षण द्यावे, थोडे मोठे झाल्यावर शिस्त लावावी, आणि किशोरवयात मात्र त्यांच्याशी मैत्रीपूर्ण संवाद ठेवावा. आजच्या पालकत्वातही मुलाचे वय आणि त्याची समज लक्षात घेऊन पालकांनी स्वतःच्या वागण्यात बदल करणे तितकेच गरजेचे आहे.

तिसरा मुद्दा स्वतःच्या वागणुकीतून उदाहरण घालून देण्याचा. माणसाच्या चांगुलपणाची तुलना फुलांच्या सुगंधाशी केली जाते, कारण चांगुलपणाचा प्रभाव लांबवर पसरतो. मुलांना वाढवताना हा विचार खूप महत्त्वाचा ठरतो. मुलांमध्ये दयाळूपणा, आदर, प्रामाणिकपणा, सत्यनिष्ठा आणि इतरांना मदत करण्याची भावना रुजवणे एवढेच पुरेसे नाही, तर पालकांनी स्वतःच्या वागण्यातूनही हे गुण दाखवले पाहिजेत. कारण मुले आपल्या आजूबाजूच्या माणसांना बघूनच खूप काही शिकत असतात, असे चाणक्यांनी स्पष्ट केले आहे.

चौथा मुद्दा अपयशाला न घाबरण्याचा. अपयशाला घाबरू नये, उलट त्यातून शिकावे असे चाणक्य त्यांच्या धोरणात सांगतात. अपयश ही यशाची पहिली पायरी असते, आणि अपयशी झाल्याशिवाय शिकताच येत नाही. आजच्या स्पर्धेच्या जगात मुलांसाठी हा धडा फार महत्त्वाचा ठरतो, कारण अभ्यासात, खेळात किंवा इतर कुठल्याही गोष्टीत अपयश आले की मुले अनेकदा खचून जातात.

या शिकवणीचा गाभा फक्त शिस्तीपुरता मर्यादित नाही, तर त्यात ज्ञान, प्रेम, चांगले वर्तन, संवाद, आत्मविश्वास आणि अपयशातून शिकणे या सगळ्या गोष्टींवर भर दिलेला आहे. आजचे पालक ही तत्त्वे सध्याच्या परिस्थितीनुसार आत्मसात करून आपल्या मुलांसोबत एक भक्कम आणि विश्वासाचे नाते तयार करू शकतात.