ब्रिक्स परिषदेत मानसिक आरोग्यासाठी नवे जाळे; बंगळूरूच्या NIMHANS कडे समन्वयाची जबाबदारी

नवी दिल्लीतील भारत मंडपम इथे झालेल्या १८ व्या ब्रिक्स शिखर परिषदेत मानसिक आरोग्याच्या क्षेत्रात एक मोठा आणि ऐतिहासिक निर्णय झाला आहे. या परिषदेत सर्व सदस्य देशांनी एकमताने 'नवी दिल्ली घोषणापत्र' स्वीकारलं असून, त्यानुसार मानसिक आरोग्याबाबत आंतरराष्ट्रीय सहकार्य वाढवण्यासाठी 'उत्कृष्टता केंद्रांचं जाळं' आणि एक खास प्रशिक्षण केंद्र सुरू करण्यावर सहमती झाली आहे. या संपूर्ण जागतिक जाळ्याचं व्यवस्थापन आणि समन्वय कोण साधणार, याबाबतही निर्णय झाला असून बंगळूरूमधल्या नामांकित 'नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ मेंटल हेल्थ अँड न्यूरोसायन्सेस' म्हणजेच NIMHANS या संस्थेला यासाठी मुख्य समन्वय केंद्र म्हणून नेमण्यात आलं आहे.

घोषणापत्रात स्पष्ट केल्याप्रमाणे, ब्रिक्स सदस्य देशांमध्ये मानसिक आरोग्याशी संबंधित जी आव्हानं आहेत, ती हाताळण्यासाठी हे नवं जाळं एक सामायिक व्यासपीठ म्हणून काम करेल. या व्यासपीठाच्या मदतीने सदस्य देश एकत्र येऊन मानसिक आरोग्याबाबत संशोधन करू शकतील, नव्या आरोग्य धोरणांवर चर्चा करू शकतील आणि पुराव्यावर आधारित धोरणं पुढे नेता येतील. भारत, रशिया, चीन, ब्राझील आणि दक्षिण आफ्रिका या सगळ्या ब्रिक्स देशांतल्या वैद्यकीय तज्ज्ञांना यामुळे एकमेकांचे अनुभव आणि चांगल्या पद्धती शेअर करण्यासाठी एक भक्कम व्यासपीठ मिळालं आहे.

हे आंतरराष्ट्रीय जाळं नीट चालावं यासाठी प्रत्येक ब्रिक्स सदस्य देशातून तज्ज्ञांचा एक खास गट तयार केला जाणार आहे. प्राथमिक आरोग्य सेवेमध्ये मानसिक आरोग्याचा शाश्वत आणि व्यापक समावेश व्हावा यासाठी वैज्ञानिक आणि तांत्रिक सहकार्याची रूपरेषा हा गट ठरवणार आहे. "संतुलित सहभाग आणि सामायिक उत्तरदायित्व" या तत्त्वावर काम करत हा गट जागतिक संकटं, नैसर्गिक आपत्ती किंवा साथीचे आजार यानंतर लोकांवर येणाऱ्या मानसिक तणावाचा सामना कसा करायचा, यावरही उपाय सुचवणार आहे.

घोषणापत्रात लहान मुलं, किशोरवयीन मुलं आणि आर्थिक-सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल घटक यांच्यावर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आलं आहे. मानसिक आजारांशी झुंजणाऱ्या या घटकांना वेळेवर, सहज उपलब्ध होणारा आणि सातत्याने मिळणारा मानसिक आधार द्यावा, यावर या घोषणापत्रात भर देण्यात आला आहे. यासोबतच असंसर्गजन्य आजारांमुळे उभी राहणारी नवी आव्हानं रोखण्यासाठी "निरोगी जीवनशैलीसाठी ब्रिक्स मिशन" आणि २०२६ ते २०२९ या काळासाठी ब्रिक्स रोडमॅप सुरू करण्यालाही सगळ्या सदस्य देशांनी पाठिंबा दिला आहे.

आधुनिक मानसोपचारासोबतच पारंपरिक आणि एकात्मिक औषधोपचार पद्धतींनाही महत्त्व द्यायचं, हे लक्षात घेत ब्रिक्स हेल्थ ट्रॅक अंतर्गत एक तज्ज्ञ कार्यगट स्थापन करण्याच्या प्रस्तावाचं स्वागत झालं आहे. मानसिक आरोग्य आणि इतर आजारांवर उपचारासाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधी वनस्पती आणि हर्बल उत्पादनांवरील संशोधनात समन्वय साधण्याचं काम हे व्यासपीठ करणार आहे. NIMHANS च्या नेतृत्वाखाली सुरू होणारा हा उपक्रम भारताचा आरोग्य क्षेत्रातला वाढता जागतिक प्रभाव दाखवणारा ठरतो आहे.