BRICS Summit : चीनचा AI मास्टरप्लॅन! BRICS देशांसाठी 'Open Source Zone'; अमेरिकेला नवा टेक्नॉलॉजी चॅलेंज?

नवी दिल्लीत भरलेल्या BRICS समिट २०२६ मध्ये चीनने AI क्षेत्रात मोठं पाऊल टाकण्याची घोषणा केली आहे. BRICS देशांसाठी AI Open Source Zone उभारण्याच्या दिशेने चीन काम करणार असल्याचं यावेळी सांगण्यात आलं. यातून AI तंत्रज्ञानातील सहकार्य, ओपन सोर्स मॉडेल्स, डिजिटल उद्योग आणि संशोधन यांना चालना देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. या उपक्रमामुळे BRICS देशांना पाश्चिमात्य तंत्रज्ञानावरचं अवलंबित्व कमी करण्याची संधी मिळू शकते, असंही सांगितलं जातंय. चीनच्या या घोषणेमुळे BRICS समूहातल्या देशांमध्ये AI क्षेत्रातल्या सहकार्याला नवी दिशा मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी BRICS देशांनी AI क्षेत्रात अधिक सहकार्य करण्याची गरज असल्याचं स्पष्ट केलं. यासाठी चीनच्या नेतृत्वाखाली AI साठी ओपन-सोर्स प्लॅटफॉर्म, म्हणजे 'Open Source Zone' विकसित करण्याचा प्रस्ताव त्यांनी मांडला. या माध्यमातून BRICS देशांमधले संशोधक, कंपन्या आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातल्या संस्थांना AI विकासासाठी एकत्र काम करण्याची संधी मिळू शकते. AI मॉडेल्स, डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि तंत्रज्ञानातल्या ज्ञानाची देवाणघेवाण वाढवण्यावर चीनचा भर असल्याचं दिसतंय. या प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून BRICS देशांना एकत्रितपणे AI तंत्रज्ञान विकसित करण्याची आणि त्याचा वापर वाढवण्याची संधी मिळू शकते.

चीनचा हा प्रस्ताव फक्त AI पुरता मर्यादित नाही. डिजिटल उद्योग, व्यापार, उत्पादन आणि विज्ञान-तंत्रज्ञान सहकार्याशीही तो जोडलेला आहे. BRICS देशांमधली पुरवठा साखळी स्थिर आणि सुरळीत ठेवण्यावरही शी जिनपिंग यांनी भर दिला. BRICSचा विस्तार झाल्यानंतर या समूहात मोठी लोकसंख्या आणि मोठी बाजारपेठ तयार झाली आहे. त्यामुळे AI, डिजिटल सेवा आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात परस्पर सहकार्य वाढलं तर सदस्य देशांना मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक संधी मिळू शकतात. या विस्तारामुळे BRICS समूहाची जागतिक पातळीवरची ताकद आणखी वाढू शकते, असंही यातून सुचवलं जातंय.

चीनच्या या AI प्रस्तावाकडे फक्त तंत्रज्ञान सहकार्य म्हणून पाहिलं जात नाहीये. अमेरिका आणि चीन यांच्यात AI आणि सेमीकंडक्टर तंत्रज्ञानावर सुरू असलेल्या स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर BRICS चा हा उपक्रम महत्त्वाचा ठरू शकतो. मात्र हा प्रकल्प अमेरिकेला थेट आव्हान देण्यासाठीच आहे, असं अधिकृतपणे कुठेही सांगण्यात आलेलं नाही. BRICS मध्ये AI चा वापर विकास, डिजिटल अर्थव्यवस्था आणि तंत्रज्ञान सहकार्य वाढवण्यासाठी करण्यावरच भर दिला जातोय. त्यामुळे हा उपक्रम स्पर्धेचा भाग आहे की स्वतंत्र तंत्रज्ञान पर्याय, याबद्दल स्पष्टता अजून समोर आलेली नाही.

भारतानेही BRICS च्या माध्यमातून AI, तंत्रज्ञान आणि Global south च्या हितासाठी सहकार्य वाढवण्याची भूमिका मांडली आहे. त्यामुळे चीनचा हा प्रस्ताव प्रत्यक्षात किती वेगाने आकार घेतो आणि भारतासह इतर सदस्य देश त्यात किती सक्रिय सहभाग घेतात, हे येत्या काळात महत्त्वाचं ठरणार आहे.