अमेरिकेने पृथ्वीच्या कक्षेत शस्त्रे तैनात केल्याचे मान्य केले, अंतराळात नव्या शस्त्रस्पर्धेची भीती

जमीन, पाणी आणि आकाशानंतर आता महासत्तांमधला संघर्ष अंतराळातही पोहोचला आहे. अमेरिकेने पृथ्वीच्या कक्षेत थेट लष्करी शस्त्रास्त्रे तैनात केल्याची अधिकृत कबुली दिली आहे. अंतराळ-आधारित आक्रमक आणि बचावात्मक लष्करी क्षमतांबाबत वॉशिंग्टनकडून आलेली ही पहिलीच सार्वजनिक कबुली मानली जाते आहे. चीन आणि रशियाच्या अंतराळातील वाढत्या आक्रमक हालचाली आणि उपग्रहविरोधी तंत्रज्ञानाला रोखण्यासाठी अमेरिकेने हे पाऊल उचलल्याचे सांगितले जाते आहे. या खुलाशानंतर जागतिक सुरक्षेच्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या तज्ज्ञांनी चिंता व्यक्त केली आहे. अंतराळ हे आता फक्त संशोधनाचे केंद्र राहिलेले नाही, तर भविष्यातील महायुद्धाचे नवे रणांगण बनते आहे, असा इशारा त्यांनी दिला आहे.

सोमवारी एका खास कार्यक्रमात बोलताना अमेरिकेचे हवाई दल सचिव ट्रॉय मेनेक यांनी सांगितले की, अंतराळात निर्माण होणाऱ्या आव्हानात्मक आणि बदलत्या धोक्यांना तोंड देण्यासाठी अमेरिकेला प्रत्येक क्षणी सज्ज राहावे लागणार आहे. मात्र सुरक्षेचे कारण देत त्यांनी कक्षेत नेमकी कोणती प्राणघातक शस्त्रे तैनात करण्यात आली आहेत, त्यांची मारा करण्याची क्षमता किती आहे किंवा ती केव्हा बसवण्यात आली, याचा तपशील उघड करण्यास नकार दिला.

अमेरिकेच्या सशस्त्र दलांची आधुनिक शाखा असलेल्या यूएस स्पेस फोर्सनेही पृथ्वीच्या कक्षेत ही शस्त्रे असल्याचे अधिकृत निवेदनातून स्पष्ट केले आहे. स्पेस फोर्सने या शस्त्रांचे वर्णन ऑर्बिटल स्पेस कंट्रोल वेपन्स असे केले असून, ही यंत्रणा अमेरिकन सैन्य आणि सहयोगी देशांचे तळ शत्रूच्या कोणत्याही संभाव्य हल्ल्यापासून वाचवण्यास सक्षम असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. एएफपी या आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, स्पेस फोर्सच्या एका मुख्य प्रवक्त्याने सांगितले की अमेरिकेकडे अशी कक्षीय अंतराळ नियंत्रण शस्त्रे आहेत जी संयुक्त दलांचे शत्रूच्या हल्ल्यापासून रक्षण करू शकतात. अंतराळ नियंत्रणामध्ये अंतराळ क्षेत्राला आव्हान देणे आणि त्यावर पूर्ण नियंत्रण मिळवणे यासाठी लागणाऱ्या सर्व मोहिमांचा समावेश होतो, आणि शत्रूच्या लष्करी क्षमतांवर थेट परिणाम करण्यासाठी यात गतिमान आणि अ-गतिमान अशा दोन्ही पद्धती वापरल्या जातात, असेही या निवेदनात म्हटले आहे. ही क्षमता आक्रमक चाली आणि बचावात्मक संरक्षण या दोन्हीसाठी वापरली जाऊ शकते, असेही नमूद करण्यात आले.

अमेरिकेचा हा निर्णय अचानक झालेला नाही. गेल्या काही वर्षांत रशिया आणि चीनने अंतराळ क्षेत्रात आपली पकड मजबूत करण्यासाठी संशोधन आणि चाचण्यांचा वेग वाढवला आहे. या दोन्ही देशांकडून असे तंत्रज्ञान विकसित केले जात आहे, ज्याद्वारे अमेरिकेच्या दळणवळण, जीपीएस आणि गुप्तचर उपग्रहांमध्ये अडथळा आणता येईल, ते निष्क्रिय करता येतील किंवा क्षेपणास्त्रांनी नष्ट करता येतील, अशी चिंता अमेरिकन लष्कराला दीर्घकाळापासून होती. आजच्या काळात सैन्याची हालचाल, क्षेपणास्त्रांचे मार्गदर्शन आणि डिजिटल नेटवर्क पूर्णपणे उपग्रहांवर अवलंबून असतात, त्यामुळे शत्रूने उपग्रह यंत्रणा बंद पाडल्यास संपूर्ण देश हतबल होऊ शकतो. हाच धोका लक्षात घेऊन अमेरिकेने अंतराळातील आपले वर्चस्व टिकवण्यासाठी थेट शस्त्रे तैनात करण्याचा आक्रमक मार्ग निवडला आहे.

अमेरिकेच्या या खुलाशामुळे आता जागतिक पातळीवर चिंता वाढली आहे. अमेरिकेने अधिकृतपणे शस्त्रतैनाती मान्य केल्यामुळे चीन आणि रशियासारख्या प्रतिस्पर्धी महासत्ताही शांत बसणार नाहीत, हे उघड आहे. त्यामुळे येत्या काळात अंतराळात शस्त्रांची एक नवी आणि धोकादायक स्पर्धा सुरू होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. १९६७ सालच्या आऊटर स्पेस ट्रीटीनुसार अंतराळाचा वापर फक्त शांततेच्या कारणांसाठी करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. मात्र महासत्तांच्या या नव्या पावलांमुळे अंतराळातील शांतता धोक्यात आली असून, भविष्यातील लष्करी संघर्ष केवळ जमिनीपुरता मर्यादित न राहता थेट पृथ्वीच्या कक्षेतही खेळला जाईल, असे चित्र स्पष्ट होते आहे.