ब्रिक्स परिषदेसाठी शी जिनपिंग १२-१३ सप्टेंबरला दिल्लीत, सात वर्षांनी भारत दौरा

भारत आणि चीन या दोन आशियाई महासत्तांमधल्या संबंधांच्या दृष्टीने एक मोठी घडामोड समोर आली आहे. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग १२ आणि १३ सप्टेंबर रोजी नवी दिल्लीत होणाऱ्या १८ व्या ब्रिक्स शिखर परिषदेत सहभागी होण्यासाठी भारतात येत आहेत. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने या दौऱ्याला अधिकृत दुजोरा दिला असून, जागतिक राजकारणाच्या दृष्टीने ही मोठी राजकीय घडामोड मानली जात आहे.

२०२० मध्ये लडाखमधल्या गलवान खोऱ्यात झालेल्या हिंसक लष्करी चकमकीनंतर शी जिनपिंग यांचा हा पहिलाच भारत दौरा असणार आहे. याआधी शी जिनपिंग ऑक्टोबर २०१९ मध्ये तमिळनाडूतल्या महाबलीपुरम येथे झालेल्या दुसऱ्या भारत-चीन अनौपचारिक शिखर परिषदेसाठी भारतात आले होते. त्यामुळे जवळपास सात वर्षांच्या मोठ्या अंतरानंतर चिनी राष्ट्राध्यक्ष भारतीय भूमीवर पाऊल ठेवणार आहेत.

चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्याने दिलेल्या माहितीनुसार, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या खास निमंत्रणावरून राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग या परिषदेला उपस्थित राहणार आहेत. नवी दिल्लीतल्या प्रगती मैदानावरच्या भारत मंडपम इथे ही परिषद पार पडणार आहे. दोन्ही देशांच्या राजनैतिक अधिकाऱ्यांनी अजून औपचारिक अजेंडा पूर्ण जाहीर केलेला नाही, पण परिषदेदरम्यान पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यात एक स्वतंत्र द्विपक्षीय बैठक होईल, अशी शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

गेल्या वर्षी चीनमधल्या तियानजिन इथे झालेल्या शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (SCO) परिषदेवेळी पंतप्रधान मोदींनी चीनचा दौरा केला होता. त्या भेटीत मोदींनी शी जिनपिंग यांना २०२६ च्या ब्रिक्स शिखर परिषदेसाठी भारतात येण्याचं आमंत्रण दिलं होतं. सीमाप्रश्नावरचा तणाव काही प्रमाणात कमी झाल्यानंतर दोन्ही देशांचे प्रमुख समोरासमोर येणार असल्यामुळे या बैठकीकडे संपूर्ण जगाचं लक्ष लागलं आहे.

गलवान खोऱ्यातल्या घटनेनंतर भारत आणि चीनमधले राजकीय आणि व्यापारी संबंध खूप ताणले गेले होते. सीमाभागात दोन्ही देशांनी मोठं लष्करी बळ तैनात केलं होतं. मात्र गेल्या काही महिन्यांत लष्करी आणि राजनैतिक पातळीवर झालेल्या अनेक फेऱ्यांनंतर सीमेवरची परिस्थिती सामान्य करण्याचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. या पार्श्वभूमीवर चिनी राष्ट्राध्यक्षांचा हा दौरा दोन देशांमधला ताण कमी होत असल्याचं आणि संबंध सुधारण्याच्या दिशेने वाटचाल सुरू असल्याचं स्पष्ट संकेत मानला जात आहे. सीमेवरची शांतता, द्विपक्षीय व्यापार आणि प्रादेशिक सुरक्षेचे मुद्दे या भेटीत चर्चेला येतील, अशी शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.

भारताच्या अध्यक्षतेखाली होत असलेल्या या ब्रिक्स शिखर परिषदेला खूप महत्त्व प्राप्त झालं आहे. या परिषदेत चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासोबतच रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि इतर सदस्य देशांचे प्रमुखही प्रत्यक्ष हजर राहणार आहेत. जागतिक अर्थव्यवस्था आणि राजकारणात ब्रिक्स (BRICS) या संघटनेचं स्थान दिवसेंदिवस अधिक भक्कम होत चाललं आहे. सध्या ब्रिक्स देश जागतिक लोकसंख्येच्या सुमारे ४९ टक्के म्हणजे अंदाजे ३.९ अब्ज लोकांचं प्रतिनिधित्व करतात. जगाच्या एकूण सकल राष्ट्रीय उत्पादनात (GDP) या गटाचा वाटा ४० टक्क्यांच्या आसपास असून जागतिक व्यापारात ब्रिक्स देशांचा वाटा २६ टक्क्यांपेक्षा जास्त आहे. नवी दिल्लीतल्या या ऐतिहासिक परिषदेमुळे जागतिक मंचावर ब्रिक्सचा राजकीय आणि आर्थिक प्रभाव अधिक वाढेल, यात शंका नाही.