हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी यंदा एकाच दिवशी, उपवास कधी आणि सोडायचा कधी ते बघा

यंदा हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी हे दोन्ही सण सोमवार, 14 सप्टेंबर या एकाच दिवशी येतायत. ज्योतिषांच्या म्हणण्यानुसार असा दुर्मिळ योग तब्बल 31 वर्षांनी जुळून येतोय. साधारणपणे गणेश चतुर्थी ही हरतालिकेच्या दुसऱ्या दिवशी असते, पण यावेळी दोन्ही सण एकाच दिवशी आल्यामुळे उपवास आणि पूजा नेमकी कधी करायची, याबद्दल अनेक महिलांच्या मनात संभ्रम तयार झालाय.

हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी हे दोन्ही सण हिंदू धर्मात खूप महत्त्वाचे मानले जातात. हरतालिकेला बायका नवऱ्याच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करतात, तर कुमारिका चांगला नवरा मिळावा म्हणून हा उपवास धरतात. दुसरीकडे गणेश चतुर्थीला घराघरात गणपती बाप्पाचं आगमन होतं.

14 सप्टेंबरला सकाळी 7.6 वाजेपर्यंत तृतीया तिथी राहणार आहे, त्यानंतर चतुर्थी तिथी सुरू होईल. सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया तिथी असल्यामुळे हरतालिकेचा उपवास 14 सप्टेंबरलाच करावा, असं सांगितलं जातंय. आणि त्याच दिवशी सकाळी चतुर्थी तिथी सुरू होत असल्याने गणेश चतुर्थीचा सणही याच दिवशी साजरा होणार आहे.

महाराष्ट्रातल्या पंचांगानुसार हरतालिका तृतीया 14 सप्टेंबरला आहे. तृतीया तिथी 13 सप्टेंबरला सकाळी 7:08 वाजता सुरू होते आणि 14 सप्टेंबरला सकाळी 7:06 वाजता संपते. मुंबईसाठी हरतालिका पूजेचा सकाळचा मुहूर्त साधारण सकाळी 6:26 ते 7:06 असा सांगितलाय. जी बायका हरतालिकेचं व्रत करतात, त्यांनी 14 सप्टेंबरलाच उपवास धरावा, अशी पंचांगपरंपरेतली माहिती आहे. सकाळी अंघोळ करून हरतालिकेचा संकल्प करावा आणि शिव-पार्वतीची पूजा करावी. हे व्रत श्रद्धेनुसार निर्जल किंवा फलाहार पद्धतीने केलं जातं.

दोन्ही सण एकाच दिवशी असल्याने आधी हरतालिकेची पूजा करणं योग्य मानलं जातंय, आणि त्यानंतर गणेश चतुर्थीची पूजा आणि गणपतीची स्थापना करता येईल. गणेश चतुर्थीची पूजा साधारणपणे दुपारच्या आधीच्या शुभ मुहूर्तात केली जाते आणि यंदा ही पूजा 14 सप्टेंबरलाच होणार आहे.

यावेळी हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी एकाच दिवशी असल्यामुळे उपवास त्याच दिवशी न सोडता, मंगळवार 15 सप्टेंबरला सकाळी हरतालिकेची उत्तरपूजा केल्यावर पारणं करण्याची परंपरा सांगितली जातेय. उत्तरपूजा झाल्यावर देवीला नैवेद्य दाखवून पाणी किंवा तीर्थ घेऊन उपवास सोडावा, आणि त्यानंतर हलका सात्त्विक आहार घ्यावा.

निर्जल उपवास केला असेल तर एकदम जड जेवण घेऊ नये. आधी पाणी किंवा तीर्थ घ्यावं, त्यानंतर दूध, फळं, खीर किंवा हलका उपवासाचा आहार घ्यावा. आरोग्यामुळे निर्जल उपवास करणं शक्य नसेल तर आपल्या तब्येतीनुसार उपवासाची पद्धत ठरवावी.

हरतालिका व्रतात शिव आणि पार्वतीची पूजा केली जाते. सौभाग्य, नवऱ्याचं दीर्घायुष्य, वैवाहिक सुख आणि घरादाराच्या सुख-समृद्धीसाठी बायका श्रद्धेने हे व्रत करतात. पार्वतीने शिवांना नवरा म्हणून मिळवण्यासाठी कडक तपश्चर्या केली, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे, त्यामुळे अखंड सौभाग्याचं प्रतीक म्हणून हरतालिका व्रताला खास महत्त्व दिलं जातं. या दिवशी शिव-पार्वतीची पूजा करून इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून प्रार्थना केली जाते, तर अविवाहित मुलीही मनासारखा जोडीदार मिळावा या इच्छेने हे व्रत करतात. प्रदेश आणि घराच्या परंपरेनुसार पूजाविधीत थोडाफार फरक असू शकतो.