१५ सप्टेंबर आंतरराष्ट्रीय लोकशाही दिन, जाणून घ्या इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना
आज आंतरराष्ट्रीय लोकशाही दिन साजरा होतो, त्यानिमित्त १५ सप्टेंबर रोजी घडलेल्या ऐतिहासिक घटना, जन्म आणि मृत्यू यांचा आढावा.
१५ सप्टेंबर हा दिवस दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय लोकशाही दिन म्हणून साजरा केला जातो. जगभर लोकशाहीच्या मूल्यांचं महत्त्व पोहोचवणं आणि लोकशाही अधिक सक्षम करणं हा या दिवसामागचा हेतू आहे. लोकशाही म्हणजे अशी शासनप्रणाली, जिथं आपला नेता निवडण्याचा आणि आपलं भविष्य ठरवण्याचा अधिकार लोकांकडेच असतो. या व्यवस्थेत पारदर्शकता, समानता आणि माणसाच्या हक्कांना सगळ्यात आधी स्थान दिलं जातं. या दिवशी नागरिकांना त्यांचे हक्क आणि जबाबदाऱ्या यांची आठवण करून दिली जाते, तसंच शासनव्यवस्थेत सक्रिय सहभाग घेण्याची प्रेरणा दिली जाते. लोकशाहीच्या मुळाशी असलेली मूल्यं टिकवण्यासाठी प्रत्येक नागरिकानं आपला वाटा उचलावा, हा संदेश हा दिवस देतो.
इतिहासात डोकावलं तर १५ सप्टेंबर या तारखेला अनेक मोठ्या घडामोडी घडल्याचं दिसतं. १८१२ साली नेपोलियन बोनापार्टच्या नेतृत्वाखालील फ्रेंच सैन्य मॉस्कोमधल्या क्रेमलिनपर्यंत पोहोचलं होतं. १८२१ साली कोस्टारिका, ग्वाटेमाला, होंडुरास, निकाराग्वा आणि अल सॅल्व्हाडोर या देशांना स्वातंत्र्य मिळालं. १८३५ साली चार्ल्स डार्विन जहाजातून गॅलापागोस बेटांवर पोहोचले. १९१६ साली पहिल्या महायुद्धात प्रथमच रणगाड्यांचा वापर करण्यात आला. १९३५ साली भारतातलं पहिलं पब्लिक स्कूल, द डून स्कूल सुरू झालं, तर त्याच वर्षी जर्मनीनं देशातल्या ज्यू नागरिकांचं नागरिकत्व रद्द केलं. १९४८ साली भारतीय सैन्यानं निजामाच्या ताब्यातून औरंगाबाद शहर मुक्त केलं आणि त्याच वर्षी एफ-86 सेबरजेट विमानानं तासी १,०८० किमी वेगाचा उच्चांक नोंदवला. १९५३ मध्ये विजयालक्ष्मी पंडित संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष म्हणून निवडल्या गेल्या. १९५९ साली भारतातली पहिली दूरदर्शन सेवा प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू झाली, तर त्याच वर्षी निकिता क्रुश्चेव्ह अमेरिकेला भेट देणारे पहिले रशियन नेते ठरले. १९६८ साली सोव्हिएत संघाच्या झाँड ५ या अंतराळयानाचं प्रक्षेपण झालं. १९७१ साली अलास्कातल्या कॅनिकिन अण्वस्त्र चाचणीला विरोध करण्यासाठी पहिलं ग्रीनपीस जहाज व्हँकुव्हरहून निघालं. १९७८ साली मुहम्मद अली तीन वेळा बॉक्सिंग हेवीवेट विजेतेपद जिंकणारे पहिले बॉक्सर बनले. १९८१ साली स्मिथसोनियन इन्स्टिट्यूटनं चालवलेलं जॉन बुल हे वॉशिंग्टन डी.सी. बाहेरचं जगातलं सर्वात जुनं चालणारं वाफेचं लोकोमोटिव्ह ठरलं. १९८३ साली इस्रायलचे पंतप्रधान मेनाकेम बेगिन यांनी राजीनामा दिला. २००० साली ऑस्ट्रेलियातल्या सिडनीत २७व्या ऑलिम्पिक स्पर्धांना सुरुवात झाली. २००८ साली लेहमन ब्रदर्स या वित्तीय संस्थेची अमेरिकेच्या इतिहासातली सर्वात मोठी दिवाळखोरी झाली, तर २०१३ साली निना दावुलुरी पहिली भारतीय वंशाची मिस अमेरिका ठरली.
जन्मदिनांबद्दल बोलायचं झालं तर १२५४ साली इटालियन फिरस्ता व दर्यावर्दी मार्को पोलो यांचा जन्म झाला, तर त्यांचं निधन ८ किंवा ९ जानेवारी १३२४ रोजी झालं. १८६१ साली भारतरत्न पुरस्कृत सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया यांचा जन्म म्हैसूरजवळच्या मुद्देनहळ्ळी इथं झाला, त्यांच्या स्मरणार्थ भारतात हा दिवस अभियंता दिन म्हणून पाळला जातो. त्यांचं निधन १४ एप्रिल १९६२ रोजी झालं. १८७६ साली बंगाली साहित्यिक शरदचंद्र चट्टोपाध्याय यांचा जन्म झाला. १८८१ साली इटालियन ऑटोमोबाइल अभियंते एत्तोरे बुगाटी यांचा जन्म झाला. १८९० साली इंग्लिश रहस्यकथा लेखिका अगाथा ख्रिस्ती यांचा जन्म झाला. १९०५ साली नाटककार, समीक्षक व हिंदी कवी राजकुमार वर्मा यांचा जन्म झाला. १९०९ साली तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री सी. एन. अण्णादुराई आणि स्वातंत्र्यसैनिक व सहकारी चळवळीतले नेते रत्नाप्पा कुंभार यांचा जन्म झाला. १९२१ साली रंगभूमी अभिनेते कृष्णचंद्र मोरेश्वर यांचा जन्म झाला. १९२६ साली विश्व हिंदू परिषदेचे अध्यक्ष अशोक सिंघल यांचा जन्म आग्रा इथं झाला. १९३५ साली मराठी साहित्यिक दगडू मारुती पवार यांचा जन्म झाला. १९३९ साली अर्थतज्ज्ञ व शिक्षणतज्ज्ञ सुब्रमण्यम स्वामी यांचा जन्म झाला. १९४६ साली दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेटपटू, प्रशिक्षक आणि पंच माईक प्रॉक्टर यांचा जन्म झाला, तर १९८९ साली न्यूझीलंडचे संगीतकार चेतन रामलू यांचा जन्म झाला.
मृत्यूच्या नोंदीत १९९८ साली गोवा मुक्तिसंग्रामातले स्वातंत्र्यसैनिक विश्वनाथ लवंदे यांचं निधन झालं. २००८ साली साहित्यिक, समीक्षक व अर्थतज्ज्ञ गंगाधर गाडगीळ यांचं निधन झालं, त्यांचा जन्म २५ ऑगस्ट १९२३ रोजी झाला होता. २०१२ साली राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे पाचवे सरसंघचालक के. एस. सुदर्शन यांचं निधन झालं, त्यांचा जन्म १८ जून १९३१ रोजी झाला होता.
