जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन: मन मोकळे बोलणे हाच सगळ्यात मोठा आधार

आजकालचं आयुष्य आधीपेक्षा खूप वेगवान आणि स्पर्धात्मक झालंय, आणि याच धावपळीत माणसाचं मन गुंतागुंतीचं होत चाललंय. घरातले वाद, पैशाची चणचण, अभ्यासाचा ताण, तुटलेली नाती किंवा मानसिक आजार यामुळे कितीतरी माणसं नैराश्यात ढकलली जातात. एखाद्याला जेव्हा समस्येतून बाहेर पडायचा रस्ताच दिसत नाही, तेव्हा तो टोकाचं पाऊल उचलण्याचा विचार करू लागतो. पण प्रत्येक जीव मौल्यवान आहे आणि कोणत्याही अवघड परिस्थितीवर तोडगा असतोच, हाच आशेचा संदेश जगभर पोहोचवण्यासाठी दरवर्षी १० सप्टेंबरला जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन पाळला जातो.

हा दिवस साजरा करायची सुरुवात २००३ पासून जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि आंतरराष्ट्रीय आत्महत्या प्रतिबंध संघटना (IASP) यांनी एकत्र येऊन केली. यामागचा हेतू म्हणजे आत्महत्येला चिकटलेला सामाजिक कलंक दूर करणे, मानसिक आरोग्याबद्दल लोकांनी उघडपणे बोलावं यासाठी प्रोत्साहन देणे आणि गरजू लोकांना वेळेत वैद्यकीय व भावनिक मदत मिळवून देणे.

२०२४ ते २०२६ या तीन वर्षांसाठी जागतिक आरोग्य संघटनेने "आत्महत्येबद्दलचा दृष्टिकोन बदला" (Changing the Narrative on Suicide) हा विषय ठरवलाय. यातला मुख्य संदेश आहे "संवादाला सुरुवात करा" (Start the Conversation). आधीच्या काळात मानसोपचार किंवा मानसिक ताणतणावाबद्दल बोलणं लाजिरवाणं मानलं जायचं. पण आता ही शांतता तोडून नैराश्याशी झुंजणाऱ्या माणसाशी सहानुभूतीने बोलणं ही काळाची गरज बनलीय.

तज्ज्ञ सांगतात की कोणीही अचानक आत्महत्या करत नाही; त्याआधी तो माणूस आपल्या वागण्यातून, बोलण्यातून किंवा हावभावातून काही इशारे देत असतो. जसं की अचानक शांत होणं, कोणात न मिसळणं, नेहमी निराश बोलणं किंवा जगण्याचा कंटाळा आल्याचं सांगणं. अशा वेळी जर आपण त्या व्यक्तीचं म्हणणं कुठलाही पूर्वग्रह न ठेवता शांतपणे ऐकून घेतलं, तर त्याच्या मनातलं नकारात्मक विचारांचं मळभ विरघळायला मदत होते.

आत्महत्या रोखण्याची पहिली पायरी म्हणजे संवेदनशीलता आणि आपुलकी. एखादी व्यक्ती मानसिक वेदनेतून जात असते, तेव्हा तिला उपदेशापेक्षा एक सुरक्षित आधार आणि ऐकून घेणारा कोणीतरी हवा असतो. शाळा, कॉलेज, ऑफिस आणि घरात प्रत्येक ठिकाणी मानसिक आरोग्यावर मोकळेपणाने बोलणं गरजेचं आहे.

१० सप्टेंबरला जगभरात सरकारी आणि बिगर-सरकारी संस्थांकडून कार्यशाळा, मोफत समुपदेशन शिबिरं, वेबिनार आणि जनजागृती रॅली आयोजित केल्या जातात. यातून लोकांना ताण कसा हाताळायचा, डिप्रेशनवर मात कशी करायची आणि हेल्पलाइन नंबर कोणते, याची माहिती दिली जाते.

तुम्ही स्वतः किंवा तुमच्या ओळखीचं कोणी तीव्र नैराश्य, मानसिक दडपण किंवा आत्महत्येच्या विचारांशी झुंजत असेल, तर घाबरून जाऊ नका. लगेच खालील मोफत आणि विश्वासू हेल्पलाइन नंबरवर संपर्क करा: Tele-MANAS (भारत सरकार) - 14416 किंवा 1800 891 4416, ही सेवा २४ तास मोफत आहे. किरण (मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन) - 1800-599-0019. वंद्रेवाला फाउंडेशन - 9999 666 555.

कोणतीही समस्या आयुष्यापेक्षा मोठी असू शकत नाही, हे लक्षात ठेवा. योग्य वेळी मिळालेली मदत आणि दाखवलेली आपुलकी कोणाचातरी जीव वाचवू शकते. या जागतिक दिवशी सगळ्यांनी एकत्र येऊन मानसिक आरोग्याला प्राधान्य द्यायची आणि एकमेकांना सावरून धरायची शपथ घेऊया.