स्विचमधून ठिणगी येतेय? हलकं आर्किंग आणि धोक्याची लक्षणं यातला फरक जाणून घ्या

घरातला लाईट लावण्यासाठी स्विच दाबणं ही रोजची आणि अगदी सामान्य गोष्ट. पण स्विच दाबल्यावर ठिणगी दिसली, चटकण्याचा आवाज आला किंवा जळल्यासारखा वास आला, तर ते सरळ दुर्लक्ष करण्यासारखं नसतं. अर्थात प्रत्येक वेळी होणारी स्पार्किंग म्हणजे मोठा धोकाच असतो असं नाही. पण काही ठराविक लक्षणं मात्र विद्युत जोडणीतल्या गंभीर बिघाडाचा इशारा देत असतात, त्यामुळे ती ओळखता आली पाहिजेत.

स्विच ऑन किंवा ऑफ करताना आतले कॉन्टॅक्ट सर्किट जोडतात किंवा तोडतात. या प्रोसेसमध्ये एक अतिशय बारीक इलेक्ट्रिकल आर्क तयार होऊ शकतो, जो बहुतेकदा इतका सूक्ष्म असतो की बाहेरून दिसतही नाही. जुन्या पद्धतीचे बल्ब, जास्त वॅटेजची उपकरणं किंवा जास्त लोड हाताळणाऱ्या स्विचमध्ये अशी किरकोळ आर्किंग होणं सामान्य मानलं जातं. स्विच दाबताना येणारा नेहमीचा हलका क्लिक आवाजही यातच मोडतो, त्यामुळे त्याने घाबरण्याचं कारण नाही.

पण जर स्विचमधून स्पष्ट आणि मोठी ठिणगी बाहेर पडत असेल, वारंवार स्पार्किंग होत असेल किंवा जोरात चटकण्याचा आवाज येत असेल, तर मात्र ते गांभीर्याने घ्यायला हवं. त्यासोबतच जळल्याचा वास येणं, धूर निघणं, स्विचचा रंग बदलणं किंवा स्विच प्लेट गरम लागणं ही लक्षणंही दिसली, तर तो स्विच वापरणं तात्काळ बंद करणं सुरक्षित ठरतं.

अशी स्पार्किंग होण्यामागे अनेक कारणं असू शकतात. स्विचच्या मागे असलेली वायर किंवा टर्मिनलचं कनेक्शन सैल झालं, तर विद्युत प्रवाह नीट वाहत नाही आणि आर्किंग होते. काळाच्या ओघात स्विचमधले मेटल कॉन्टॅक्ट खराब किंवा झिजल्यामुळेही हीच समस्या येऊ शकते. याशिवाय सर्किटवर जास्त भार असणं, जुनी किंवा खराब वायरिंग, बिघडलेला स्विच, तसेच डिमर किंवा स्मार्ट स्विचची चुकीची जोडणी ही देखील स्पार्किंगमागची कारणं असू शकतात.

स्विचमधून वारंवार ठिणग्या पडत असतील आणि सोबत धूर किंवा जळल्याचा वास येत असेल, तर सगळ्यात आधी संबंधित सर्किटचा ब्रेकर बंद करावा आणि तो स्विच पुन्हा वापरू नये. समस्या तपासायच्या नादात वारंवार स्विच ऑन-ऑफ करत बसणं टाळावं. स्वतःच स्विचबोर्ड उघडून वायरशी छेडछाड करणं धोकादायक ठरू शकतं. विशेषतः वीजपुरवठा पूर्णपणे बंद आहे याची खात्री नसेल, तर वायर किंवा टर्मिनलला अजिबात हात लावू नये.

स्विच किंवा वायरवर जळाल्याच्या खुणा दिसणं, सर्किट ब्रेकर वारंवार ट्रिप होणं, जळल्याचा वास येणं, स्विच असामान्यपणे गरम होणं किंवा स्विच बदलल्यानंतरही स्पार्किंग सुरूच राहणं, अशा परिस्थितीत मात्र पात्र इलेक्ट्रिशियनकडून तपासणी करून घेणं आवश्यक आहे. विद्युत बिघाडाच्या बाबतीत छोट्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करण्यापेक्षा वेळेतच तपासणी करून घेणं हे नेहमीच जास्त सुरक्षित असतं.