कच्च्या तेलाच्या किमतीमुळे शेअर बाजारावर दबाव, चीनच्या पुनरागमनाने चिंता वाढली

भारतीय शेअर बाजारातील घसरण थांबण्याची चिन्हं सध्या तरी दिसत नाहीत. गेल्या काही दिवसांपासून बाजार सतत गडगडत असून, मागच्या आठवड्यातही तो घसरणीसहच बंद झाला होता. आता पुन्हा एकदा बाजारावर मोठा दबाव येताना दिसतो आहे. जागतिक पातळीवर बदलणारी समीकरणं यामागे महत्त्वाची कारणं ठरत आहेत, आणि त्यातही कच्च्या तेलाच्या किमतीत होणारी वाढ ही सगळ्यात मोठी डोकेदुखी बनली आहे. यात आता एका मोठ्या खेळाडूच्या पुनरागमनाने भारताचं टेन्शन आणखी वाढवलं आहे.

UBS इन्व्हेस्टमेंट बँकेचे मुख्य जागतिक रणनीतीकार भानू बावेजा यांनी याबाबत मोठा इशारा दिला आहे. चीनमधील वाढती मागणी आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल पुरवठ्यातील व्यत्यय यामुळे तेलाच्या किमती मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतात, असं त्यांचं म्हणणं आहे. असं घडल्यास शेअर बाजारात मोठी घसरण होईल आणि भारत ऊर्जेसाठी इतर देशांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असल्याने याचा फटका थेट आणि तीव्रतेने भारतीय बाजाराला बसू शकतो.

बावेजा यांनी आठवण करून दिली की, होर्मुझची सामुद्रधुनी आधी बंद करण्यात आली तेव्हा तेलाच्या किमती २०० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत जातील असा अंदाज होता. पण तसं प्रत्यक्षात घडलं नाही, आणि किमती १२० डॉलरवरही फार काळ टिकल्या नाहीत. याचं एक प्रमुख कारण म्हणजे चीन होता, असं ते म्हणाले.

या वर्षाच्या सुरुवातीला चीन तेल खरेदीच करत नव्हता, त्यामुळे पुरवठ्यातला व्यत्यय असूनही साठा फारसा कमी झाला नव्हता. आता मात्र परिस्थिती बदलली असून चीनने पुन्हा बाजारात एन्ट्री केली आहे. किमती कमी होण्याची वाट बघत ज्या विमान कंपन्यांनी आणि इतर कंपन्यांनी खरेदी लांबणीवर टाकली होती, त्या आता पुन्हा खरेदीदार म्हणून बाजारात येऊ शकतात. पुरवठा मर्यादित असल्याने याचा सरळ अर्थ असा की तेलाच्या किमती वाढणारच आहेत.

बावेजा यांनी सांगितलं की, आधी दररोज साधारण २० दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आणि इतर उत्पादने होर्मुझमधून जात असत. पण सामुद्रधुनी बंद झाल्यापासून जहाजं चोरून ये-जा करत आहेत आणि सध्या यातलं फक्त एक तृतीयांश, म्हणजे सुमारे ६ दशलक्ष बॅरल इतकंच या मार्गातून जातं आहे. याचा अर्थ सध्या तब्बल १४ दशलक्ष बॅरल तेल या मार्गातून जाऊ शकत नाही, आणि यामुळे बाजारावर मोठा दबाव येऊ शकतो. हा अडथळा असा धोका आहे, ज्याबद्दल भारतीय आणि जागतिक अशा दोन्ही बाजारांतील गुंतवणूकदारांनी विशेष जागरूक राहायला हवं, असं बावेजा यांनी पुढे सांगितलं. अमेरिकन प्रशासन एकट्याने ही समस्या सोडवू शकणार नाही, हे बाजाराला आता जाणवू लागलं आहे. मात्र बाजार दबावाखाली राहिले, तर व्हाईट हाऊसला शुल्क किंवा इतर धोरणं मागे घेणं सोपं जाऊ शकतं, असंही निरीक्षण नोंदवण्यात आलं आहे.

तज्ज्ञांच्या मते सध्या शेअर बाजार चांगली कामगिरी करत असला, तरी भीतीचं वातावरण कायम आहे. तेलाच्या किमतीत वाढ होऊनही बाजार चांगली कामगिरी करतो आहे, तर शेअर आणि चलनातील अस्थिरता नीचांकी पातळीजवळ आहे.

वाढत्या तेलाच्या किमतींमुळे केवळ इंधनाचे दरच वाढणार नाहीत, तर नॅफ्था आणि खतांच्या खर्चातही मोठी वाढ होईल, ज्यामुळे पुढे जाऊन अन्नधान्याची महागाई वाढण्याची शक्यता आहे. तेलाच्या वाढलेल्या किमती भारतासारख्या अर्थव्यवस्थेसाठी चांगल्या नाहीत, असं तज्ज्ञांनी नमूद केलं. परिस्थिती अशीच राहिली, तर किमती लवकरच वाढू शकतात, असंही त्यांनी सांगितलं.