पूरग्रस्त नेपाळच्या पुनर्बांधणीसाठी अर्थमंत्री स्वर्णिम वागळे भारत दौऱ्यावर, 1399 जणांचा मृत्यू

शेजारील देश नेपाळ सध्या इतिहासातील एका अत्यंत भीषण नैसर्गिक आपत्तीला तोंड देत आहे. २६ ऑगस्ट रोजी नेपाळच्या विविध भागांत आलेल्या विध्वंसक पुरामुळे आणि भूस्खलनामुळे संपूर्ण देशात मोठा हाहाकार उडाला. या आपत्तीत उद्ध्वस्त झालेल्या पायाभूत सुविधांची पुनर्बांधणी करणे आणि कोलमडलेली अर्थव्यवस्था पुन्हा रुळावर आणणे हे नेपाळ सरकारसमोरील सर्वात मोठे आव्हान बनले आहे.

याच पार्श्वभूमीवर भारताकडून तातडीने आर्थिक, तांत्रिक आणि पायाभूत मदत मिळवण्यासाठी नेपाळचे अर्थमंत्री स्वर्णिम वागळे गुरुवारी तीन दिवसांच्या उच्चस्तरीय दौऱ्यासाठी नवी दिल्लीत दाखल होत आहेत. नेपाळचे अर्थ सचिव घनश्याम उपाध्याय यांनी दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, भारताच्या अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी दिलेले विशेष निमंत्रण स्वीकारून वागळे भारतीय नेतृत्वाशी चर्चा करण्यासाठी येत आहेत. २६ ऑगस्टच्या पुरानंतर नेपाळमधील रस्ते, पूल, जलविद्युत प्रकल्प आणि नागरी वस्त्यांचे मोठे नुकसान झाले असून नेपाळी शिष्टमंडळ भारत सरकारकडे व्यापक पुनर्बांधणी पॅकेज आणि सहकार्यासाठी अधिकृत विनंती करणार आहे.

नेपाळच्या राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम निवारण आणि व्यवस्थापन प्राधिकरणाने जारी केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भोटेकोशी आणि त्रिशुली नदीच्या खोऱ्यात पुराचे सर्वात भीषण रूप दिसले. या भागांत नद्यांच्या पाणी पातळीत अचानक झालेल्या प्रचंड वाढीमुळे हजारो घरे, रस्ते आणि पूल वाहून गेले. या आपत्तीत आतापर्यंत १,३९९ नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे, तर परदेशी पर्यटकांसह ५,१७९ लोक अजूनही बेपत्ता आहेत. पूरग्रस्त आणि दुर्गम भागांत लष्कर आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथकांकडून मदत व बचावकार्य सुरू आहे. पुरामुळे नेपाळच्या अनेक भागांतील दळणवळण पूर्णपणे ठप्प झाले असून अनेक महत्त्वाचे जलविद्युत प्रकल्प पाण्याखाली गेल्याने वीजपुरवठाही खंडित झाला आहे.

नेपाळच्या राष्ट्रीय नियोजन आयोग आणि आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाच्या संयुक्त पथकाने तयार केलेल्या जलद आपत्ती गरजा मूल्यांकन अहवालानुसार, पुरामुळे प्रत्यक्ष भौतिक मालमत्तेचे २७४.४८ अब्ज नेपाळी रुपयांचे नुकसान झाले असून देशाचे एकूण आर्थिक नुकसान ४०८.२८ अब्ज नेपाळी रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे. उद्ध्वस्त झालेले रस्ते, वीज प्रकल्प आणि नागरिकांच्या पुनर्वसनासाठी नेपाळला ७२३ अब्ज नेपाळी रुपयांपेक्षा (अंदाजे ५.४ अब्ज अमेरिकन डॉलर) जास्त निधीची तातडीने गरज आहे. एवढा मोठा निधी स्वतःच्या बळावर उभारणे नेपाळसारख्या लहान अर्थव्यवस्थेला अशक्य असल्याने आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडे, विशेषतः भारताकडे नेपाळ आशेने पाहत आहे.

भारत दौऱ्यादरम्यान वागळे भारताच्या अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांच्यासोबत द्विपक्षीय चर्चा करणार आहेत. याशिवाय ते भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर आणि वाणिज्य व उद्योग मंत्री पियुष गोयल यांचीही भेट घेणार आहेत. या बैठकांमध्ये केवळ आपत्ती मदतीबरोबरच भारत-नेपाळ द्विपक्षीय व्यापार, सीमापार पायाभूत सुविधा प्रकल्प आणि आर्थिक सहकार्यावरही चर्चा होणे अपेक्षित आहे. नेपाळच्या अर्थ मंत्रालयाने २०१५ मधील भूकंपाचा दाखला दिला असून, त्यावेळी भारताने १ अब्ज अमेरिकन डॉलरची मदत जाहीर करून नेपाळच्या पाठीशी उभे राहिल्याची आठवण करून दिली आहे. त्याच धर्तीवर यंदाही भारत पुनर्बांधणीत मोलाचा वाटा उचलेल, असा विश्वास नेपाळी शिष्टमंडळाने व्यक्त केला आहे.

तीन दिवसांच्या दौऱ्यात वागळे इतर कार्यक्रमांनाही उपस्थित राहणार आहेत. भारताचे माजी परराष्ट्र सचिव आणि नेपाळमधील माजी भारतीय राजदूत श्याम सरन यांनी आयोजित केलेल्या गोलमेज परिषदेत ते तज्ज्ञांशी संवाद साधतील. कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्री म्हणजेच सीआयआयतर्फे आयोजित कार्यक्रमात ते भारतीय उद्योगपती आणि गुंतवणूकदारांना नेपाळच्या आर्थिक धोरणांबद्दल आणि पुनर्बांधणीतील गुंतवणुकीच्या संधींबद्दल माहिती देतील. तसेच दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्सच्या अर्थशास्त्र विभागात आयोजित विकास धोरणावरील व्याख्यानातही ते आपले विचार मांडणार आहेत.