नागपुरात गणेशोत्सवाला सुरुवात, बारा दिवस चालणार उत्सव

नागपूरकरांची वाट अखेर संपली. सोमवार, १४ सप्टेंबर रोजी शहरभर गणेश चतुर्थी साजरी होत असताना बाप्पाचे घरोघरी आणि मंडळांमध्ये आगमन झाले आणि बहुप्रतीक्षित गणेशोत्सवाला सुरुवात झाली.

घरं आणि सोसायट्यांपासून ते गजबजलेल्या सार्वजनिक मंडळांपर्यंत सगळीकडे उत्साहाचं वातावरण दिसतंय. भाविक घरात गणेशमूर्ती आणून गणेशस्थापना आणि प्राणप्रतिष्ठेचा विधी करत आहेत. यंदाचा मुख्य उत्सव २५ सप्टेंबरला अनंत चतुर्दशीला संपणार असून, नागपुरात यावेळी १२ दिवसांचा उत्सवी कालावधी राहणार आहे.

चतुर्थी तिथी १४ सप्टेंबरला सकाळी ७ वाजून ६ मिनिटांनी सुरू झाली आणि १५ सप्टेंबरला सकाळी ७ वाजून ४४ मिनिटांनी संपणार आहे. गणेशपूजा आणि मूर्तीस्थापनेसाठी मध्यान्हाची वेळ विशेष शुभ मानली जाते. सर्वसाधारण पंचांगानुसार भाविकांना सकाळी ११ वाजून २ मिनिटांपासून दुपारी १ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंत गणेशस्थापना आणि पूजा करता येईल. मात्र मुहूर्ताच्या वेळा ठिकाणानुसार बदलू शकत असल्याने भाविकांनी आपल्या स्थानिक पुजाऱ्याने किंवा पंचांगाने सांगितलेल्या वेळेनुसारच पूजा करावी, असं आवाहन करण्यात आलंय. स्थापनेसोबतच प्राणप्रतिष्ठा, पूजा, आरती आणि मोदक, लाडू, दुर्वा व फुलांचा नैवेद्य दाखवण्याचे पारंपरिक विधी सुरू आहेत.

बाप्पाचं आगमन हा फक्त धार्मिक विधी नसून संपूर्ण शहराचा उत्सव बनलाय. नागपुरातील प्रसिद्ध गणेशमूर्ती केंद्रांपैकी एक असलेल्या महालमधल्या पारंपरिक चितार ओली भागात भाविकांची अंतिम खरेदीसाठी मोठी गर्दी उसळलीय. कारागिरांनी विविध आकार आणि रचनांच्या मूर्ती घडवण्यासाठी गेले अनेक आठवडे मेहनत घेतली आहे. चितार ओली, राणी दुर्गावती चौक आणि नंदनवन या भागांत कारागीर मूर्ती तयार करताना दिसताहेत, यावरून शहरभर सुरू असलेल्या तयारीची व्याप्ती लक्षात येते. शहरातील वेगवेगळ्या वस्त्यांमध्येही उत्साहाचं वातावरण असून, मंडळांनी सजावट, रोषणाई आणि देखावे उभारले आहेत, तर कुटुंबं बाप्पाच्या स्वागतासाठी आपली घरं सजवत आहेत.

चितार ओली आणि आसपासच्या भागात मोठी गर्दी होण्याची शक्यता असल्याने नागपूर पोलिसांनी १४ सप्टेंबरसाठी वेगळी वाहतूक व्यवस्था लागू केली आहे. महालमधील चितार ओली भागातले वाहतूक निर्बंध सोमवारी सकाळी ६ वाजल्यापासून लागू झाले असून ते १५ सप्टेंबरला सकाळी ७ वाजेपर्यंत कायम राहतील. बडकस चौक ते भावसार चौक हा रस्ता वन-वे करण्यात आला असून, कोंडी टाळण्यासाठी काही रस्ते बंद करून पर्यायी मार्ग ठरवण्यात आले आहेत. मूर्ती बाजार आणि मध्य नागपूरकडे जाणाऱ्या वाहनचालकांना वाहतूक वळवण्याची माहिती आधी तपासून घेण्याचं आणि गर्दीच्या रस्त्यांवरून उगाच फिरणं टाळण्याचं आवाहन करण्यात आलं आहे.

यंदा नागपुरात नेहमीपेक्षा जास्त काळ उत्सव सुरू राहण्याची शक्यता आहे. अधिकृत उत्सव १४ सप्टेंबरपासून सुरू झाला असला, तरी गर्दी आणि व्यवस्थापनाचा त्रास टाळण्यासाठी काही मंडळांनी आधीच मूर्तींची स्थापना केली होती. काही मंडळं अनंत चतुर्दशीनंतरही विसर्जन करण्याची शक्यता असल्याने, शहरातल्या काही भागांत पारंपरिक १० दिवसांच्या कालावधीपेक्षा जास्त काळ उत्सव चालू शकतो.

भक्ती आणि उत्सवासोबतच यंदा पर्यावरणपूरक पद्धतीने सण साजरा करण्यावरही भर दिला जातोय. अनेक भाविक आणि मंडळं मातीच्या आणि पर्यावरणपूरक मूर्ती स्वीकारत असून, सजावट व विसर्जनही जबाबदारीने करण्याचा आग्रह धरत आहेत. शहराचा उत्सवी उत्साह पर्यावरणाची किंमत मोजून होऊ नये, हाच त्यामागचा उद्देश आहे.

पुढच्या काही दिवसांत नागपुरातल्या वस्त्या आरती, ढोल-ताशे, सजावट, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सामुदायिक मेळाव्यांनी गजबजून जातील. सगळीकडे "गणपती बाप्पा मोरया!" चा घोष घुमेल. बाप्पाच्या आगमनासोबत नागपूर अधिकृतपणे उत्सवी वातावरणात दाखल झालं असून, शहर जल्लोषासाठी सज्ज झालं आहे.