एचआयव्हीसोबत जगताना वयानुसार हृदय, हाडे आणि मेंदूच्या आरोग्याकडेही लक्ष देण्याची गरज

एचआयव्ही झालेल्या रुग्णांसाठी अँटीरिट्रोव्हायरल थेरपी (ART) हा एक महत्त्वाचा उपचार आहे. यामध्ये वेगवेगळी औषधे एकत्र वापरून शरीरातील एचआयव्हीचे प्रमाण कमी केले जाते, रोगप्रतिकारक शक्ती सुधारली जाते आणि एचआयव्हीशी संबंधित आजारांचा धोका कमी होतो. ही थेरपी एचआयव्ही पूर्णपणे बरा करत नाही, मात्र नियमित उपचार घेतल्यास रुग्णाला एचआयव्हीसोबत दीर्घकाळ निरोगी आणि सक्रिय आयुष्य जगता येते.

गेल्या काही वर्षांत उपचार पद्धतीत झालेल्या प्रगतीमुळे एचआयव्हीसोबत जगणाऱ्या लोकांचे आयुर्मान वाढले आहे. त्यामुळे आता फक्त एचआयव्हीच्या उपचारापुरते न थांबता, वाढत्या वयात उद्भवणाऱ्या इतर आरोग्य समस्यांकडेही लक्ष देणे गरजेचे बनले आहे, अशी माहिती BDR Pharmaceuticals International Pvt. Ltd. चे टेक्निकल डायरेक्टर डॉ. अरविंद बडिगर यांनी दिली.

वय वाढताना हृदयाची काळजी घेणे सगळ्यात महत्त्वाचे ठरते. उच्च रक्तदाब, वाढलेले कोलेस्टेरॉल, मधुमेह आणि चयापचयाशी संबंधित इतर समस्यांमुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. यात एचआयव्हीमुळे शरीरात होणारा दीर्घकालीन दाह (इन्फ्लेमेशन) भर घालतो. त्यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी गांभीर्याने करायला हवी. यासाठी रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल आणि रक्तातील साखर वेळोवेळी तपासावी, आहार आणि व्यायामाच्या मदतीने वजन नियंत्रणात ठेवावे, धूम्रपान टाळावे आणि हृदयविकाराला कारणीभूत ठरणाऱ्या इतर गोष्टींवर नियंत्रण ठेवावे. सुरू असलेल्या सगळ्या औषधांचा डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वेळोवेळी आढावा घेणेही आवश्यक आहे.

वयानुसार मधुमेह आणि हाडांचे आरोग्यही तितकेच महत्त्वाचे ठरते. रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल आणि शरीरातील चरबीच्या प्रमाणात होणारे बदल मधुमेह तसेच इतर चयापचयाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढवू शकतात. हाडांची घनता कमी झाल्यास फ्रॅक्चरचा धोका वाढतो, त्यामुळे नियमित तपासणीतून हे बदल लवकर लक्षात येणे फायद्याचे ठरते. योग्य आणि पौष्टिक आहार, वजनाचा भार सहन करणारे व्यायाम आणि स्नायूंची ताकद टिकवणे यामुळे हाडांचे आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते. गरज भासल्यास डॉक्टर रुग्णाच्या जोखमीनुसार अतिरिक्त तपासण्या किंवा उपचार सुचवू शकतात.

वाढत्या वयासोबत मेंदू आणि मानसिक आरोग्याकडेही लक्ष द्यावे लागते. एचआयव्हीसोबत जगणाऱ्या काही व्यक्तींना स्मरणशक्ती कमी होणे, लक्ष केंद्रित न करता येणे यासारख्या संज्ञानात्मक समस्या जाणवू शकतात. या समस्या सतत जाणवत असतील आणि रोजच्या आयुष्यावर परिणाम करत असतील, तर त्यांना केवळ वयाचे साधे लक्षण समजून दुर्लक्ष करू नये. पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम, लोकांशी संवाद आणि रक्तदाब-मधुमेहासारखे आजार नियंत्रणात ठेवणे यामुळे निरोगी वृद्धत्वाला मदत होते.

आज एचआयव्हीवरील उपचार आधीपेक्षा अधिक प्रभावी झाले आहेत, त्यामुळे निदान झाल्यानंतर अनेक रुग्ण दीर्घकाळ आयुष्य जगत आहेत. मात्र वय वाढताना केवळ एचआयव्हीच्या उपचारापुरते थांबून चालणार नाही. हृदयाचे आरोग्य, रक्तातील साखर, मूत्रपिंड आणि यकृताचे काम, हाडांचे आरोग्य तसेच मेंदूचे आरोग्य यांची नियमित तपासणी होणे गरजेचे आहे. एखाद्या व्यक्तीला इतर आजारांसाठीही अनेक औषधे सुरू असतील, तर त्यांचाही डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वेळोवेळी आढावा घ्यायला हवा. त्यामुळे एचआयव्हीबद्दल जनजागृती करताना फक्त आजार आणि त्यावरील उपचारांपुरते न थांबता, एचआयव्हीसोबत जगणाऱ्या व्यक्तींच्या एकूण आरोग्याची आणि निरोगी वृद्धत्वाचीही काळजी घेणे आवश्यक आहे.