१४ सप्टेंबर हिंदी दिन: १९४९ मध्ये हिंदीला राजभाषेचा दर्जा, आजच्या इतिहासातील घटनांचा आढावा
दरवर्षी १४ सप्टेंबरला हिंदी दिन साजरा होतो, कारण याच दिवशी १९४९ साली राज्यघटनेत हिंदीला राजभाषेचा दर्जा देण्यात आला. या तारखेला देश-विदेशात घडलेल्या इतर घटना, जन्म आणि मृत्यू यांचाही हा आढावा.
१४ सप्टेंबर हा दिवस दरवर्षी हिंदी दिन म्हणून साजरा केला जातो. १९४९ साली भारताच्या राज्यघटनेत हिंदी भाषेला राजभाषेचा दर्जा बहाल करण्यात आला, आणि त्याच ऐतिहासिक क्षणाच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो. हिंदी ही देशातील सर्वात मोठ्या आणि सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषांपैकी एक असून, अनेक राज्यांत ती प्रमुख भाषा म्हणून वापरली जाते. लाखो लोकांसाठी ती रोजच्या संवादाचे मुख्य माध्यम आहे. हा दिवस भाषिक वारशाचे स्मरण करून देतो आणि तो जपण्याची जबाबदारी अधोरेखित करतो. देशातील विविधता एकत्र बांधण्यात आणि भाषेच्या प्रसारात हिंदीचे स्थान महत्त्वाचे मानले जाते.
१४ सप्टेंबर या तारखेला जगात आणि देशात याआधीही अनेक ठळक घटना घडल्या आहेत. ७८६ साली हरुन अल रशिद बगदादचा खलिफा झाला. १८६२ मध्ये अमेरिकन गृहयुद्धादरम्यान मेरीलँड मोहिमेचा भाग असलेली साउथ माउंटनची लढाई लढली गेली. १८९३ साली पुण्यात सरदार खाजगीवाले, गणपतराव घोटवडेकर आणि भाऊ रंगारी यांनी प्रथमच सार्वजनिक गणपती बसवला. १९०१ मध्ये अराजकतावादी लिओन झोल्गोझ याने ६ सप्टेंबरला केलेल्या प्राणघातक हल्ल्यानंतर अमेरिकेचे अध्यक्ष विल्यम मॅककिन्ले यांचे निधन झाले आणि उपाध्यक्ष थिओडोर रुझवेल्ट यांनी पदभार स्वीकारला. १९१७ साली रशियाने स्वतःला प्रजासत्ताक घोषित केले. १९४८ साली भारतीय सैन्याने दोन तासांच्या चकमकीनंतर दौलताबादचा किल्ला जिंकला. १९४९ साली हिंदीला राष्ट्रभाषेचा दर्जा मिळाल्याने हिंदी दिन साजरा होऊ लागला. १९५९ मध्ये सोव्हिएत संघाचे लुना-२ हे यान चंद्रावर आदळले, ही चंद्रापर्यंत पोहोचणारी पहिली मानवनिर्मित वस्तू ठरली. १९६० साली ओपेक (पेट्रोलियम निर्यातदार देशांची संघटना) स्थापन झाली. १९७८ मध्ये रशियाचे व्हेनेरा-२ हे यान शुक्राकडे झेपावले. १९९५ साली संगीतकार दत्ता डावजेकर यांना महाराष्ट्र सरकारचा गानसम्राज्ञी लता मंगेशकर पुरस्कार जाहीर झाला. १९९७ मध्ये बिलासपूर-अहमदाबाद हावडा एक्स्प्रेसच्या रेल्वे दुर्घटनेत ८१ जणांचा मृत्यू झाला. १९९९ साली किरिबाटी, नौरू आणि टोंगा या राष्ट्रांनी संयुक्त राष्ट्रांत प्रवेश केला. २००० साली मायक्रोसॉफ्टने विंडोज एमई प्रसिद्ध केले. २००३ मध्ये इस्टोनियाच्या जनतेने जनमत चाचणीत युरोपीय संघात सामील होण्याचा कौल दिला. २००७ मध्ये आर्थिक संकटाच्या काळात नॉर्दर्न रॉक बँकेने युनायटेड किंगडममध्ये १५० वर्षांतील पहिला बँक रन अनुभवला.
याच तारखेला अनेक मान्यवरांचा जन्मही झाला. यात जर्मन गणितज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ योहान कीज (१७१३, मृत्यू २९ जुलै १७८१), वारकरी शिक्षणसंस्थेचे संस्थापक व कीर्तनकार विष्णू नरसिंह जोग (१८६७, मृत्यू ५ फेब्रुवारी १९२०), भारताचे १४वे गव्हर्नर जनरल लॉर्ड विलियम बेंटीक (१७७४, मृत्यू १७ जून १८३९), नट-दिग्दर्शक पार्श्वनाथ आळतेकर (१८९७, मृत्यू २२ नोव्हेंबर १९५७), शिक्षणतज्ज्ञ यमुनाबाई हिर्लेकर (१९०१), शीख संतकवी दर्शनसिंहजी महाराज (१९२१, मृत्यू ३० मे १९८९), माजी केंद्रीय कायदामंत्री राम जेठमलानी (१९२३), अभिनेते डॉ. काशीनाथ घाणेकर (१९३२, मृत्यू २ मार्च १९८६), गायिका वीणा सहस्रबुद्धे (१९४८), दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेटपटू केपलर वेसेल्स (१९५७), अष्टपैलू क्रिकेटपटू व प्रशिक्षक रॉबिन सिंग (१९६३) आणि अभिनेता आयुष्मान खुराना (१९८४) यांचा समावेश आहे.
या दिवशी काही जणांचे निधनही झाले होते. पोप स्टीफन पाचवे यांचे ८९१ मध्ये निधन झाले. अमेरिकेचे २५वे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम मॅककिन्ले यांचे १९०१ मध्ये निधन झाले (जन्म २९ जानेवारी १८४३). अफगाणिस्तानचे तिसरे राष्ट्राध्यक्ष नूर मोहमद तराकी यांचे १९७९ मध्ये निधन झाले (जन्म १५ जुलै १९१७). भारतीय कृषी संशोधक बेंजामिन पिअरी पाल यांचे १९८९ मध्ये निधन झाले (जन्म २६ मे १९०६). शिक्षणतज्ज्ञ व मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. राम जोशी यांचे १९९८ मध्ये निधन झाले. कुस्तीगीर व प्रशिक्षक हरिश्चंद्र बिराजदार यांचे २०११ मध्ये निधन झाले (जन्म ५ जून १९५०). सबवेचे सहसंस्थापक फ्रेड डेलुका यांचे २०१५ मध्ये निधन झाले (जन्म ३ ऑक्टोबर १९४७).
