गणपतीला एकदंत हे नाव कसं मिळालं? परशुराम आणि गणपतीच्या युद्धाची कथा

गणपतीच्या रूपातल्या प्रत्येक गोष्टीला काहीतरी अर्थ आहे असं म्हणतात. मोठे कान, सोंड, लंबोदर, उंदीर हे वाहन, या सगळ्यांसोबतच एकदंत हे नावही एका रंजक पौराणिक प्रसंगाशी जोडलेलं आहे. भगवान परशुराम आणि गणपती यांच्यात झालेल्या युद्धाची कथा या संदर्भात सांगितली जाते.

एकदा भगवान परशुराम आपले आराध्यदैवत भगवान शिव यांचं दर्शन घ्यायला कैलास पर्वतावर आले होते. ते शिवाचे मोठे भक्त होते आणि त्यांच्या हातात शिवांनी त्यांना दिलेलं दिव्य परशु होतं. कैलासावर पोहोचल्यावर त्यांनी शिव आणि पार्वती यांचं दर्शन घेण्यासाठी अंतःपुरात जायचा प्रयत्न केला. पण त्यावेळी दारात गणपती पहारा देत उभे होते. शिव आणि पार्वती विश्रांती घेत असल्यामुळे गणपतीने परशुरामांना आत जाऊ दिलं नाही. परशुरामांनी मी शिवभक्त आहे असं सांगत आत जायचा हट्ट धरला, पण गणपती आपल्या कर्तव्यावर ठाम राहिले.

गणपतीने आपल्याला अडवणं म्हणजे आपला अपमान झाला असं परशुरामांना वाटलं. त्यांच्या स्वभावातला संताप आणि उग्रता जागी झाली. दुसरीकडे गणपतीही आई-वडिलांची आज्ञा पाळण्यापासून मागे हटले नाहीत, कारण शिव आणि पार्वती विश्रांती घेत असताना त्यांनी कोणालाही आत जाऊ द्यायचं नाही असं गणपतीला सांगितलेलं होतं. त्यामुळे दोघांमधला वाद वाढत गेला आणि शेवटी त्याचं रूपांतर युद्धात झालं. दोघेही तितकेच ताकदवान होते. गणपतीने परशुरामांचा रस्ता अडवला, तर परशुरामांनी आपलं दिव्य अस्त्र हातात घेतलं. या लढाईत परशुरामांनी शिवाकडून मिळालेलं तेच परशु गणपतीवर वार करण्यासाठी वापरलं.

या कथेतला सगळ्यात महत्त्वाचा भाग म्हणजे गणपतीने तो वार परतवून लावला नाही. कारण हे शस्त्र आपल्याच वडिलांनी, म्हणजे शिवाने, परशुरामांना दिलं होतं हे गणपतीला माहीत होतं. वडिलांनी दिलेल्या शस्त्राचा अपमान होऊ नये, त्याचा मान राखला जावा, या भावनेने गणपतीने तो वार स्वतःच्या दातावर झेलला, हातांनी किंवा शरीराच्या दुसऱ्या भागाने तो चुकवला नाही. परशुच्या त्या वारामुळे गणपतीचा एक दात तुटला. आणि याच घटनेमुळे गणपतीला एकदंत हे नाव मिळालं, अशी प्रसिद्ध पौराणिक मान्यता आहे. गणपतीकडे ताकद असूनसुद्धा त्यांनी स्वतःच्या ताकदीचा वापर परशुरामांना रोखण्यासाठी केला नाही, तर वडिलांनी दिलेल्या अस्त्राचा मान राखला, हाच या कथेतला खरा संदेश आहे.

गणपतीने आपला दात गमावला, पण धर्म, कर्तव्य आणि वडिलांच्या शस्त्राचा सन्मान त्यांनी सोडला नाही. दरवाजावर पहारा देण्याचं आपलं काम आणि आई-वडिलांची आज्ञा, या दोन्ही गोष्टी त्यांनी शेवटपर्यंत निभावल्या. त्यामुळेच एकदंत हे केवळ त्यांच्या शारीरिक रूपाचं वर्णन नाही, तर त्याग, संयम आणि कर्तव्यनिष्ठेचं प्रतीक मानलं जातं, अशी ही पौराणिक कथा सांगितली जाते.