इराणचे परराष्ट्र मंत्री अराघची बीजिंगमध्ये; चीनकडून अमेरिका-इराणला संयमाचा सल्ला

मध्यपूर्वेतील युद्धाची परिस्थिती दिवसेंदिवस अधिक चिघळत चालली असून जागतिक पातळीवर तणावाचे ढग अधिक गडद झाले आहेत. या वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी चीनची राजधानी बीजिंगला भेट दिली. अमेरिका आणि इराण यांच्यातला तीव्र संघर्ष लवकरात लवकर संपावा यासाठी चीन आता मध्यस्थाची भूमिका बजावताना दिसतोय. बीजिंगमध्ये चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी आणि अराघची यांच्यात महत्त्वाची द्विपक्षीय चर्चा झाली. या बैठकीत चीनने दोन्ही देशांना आक्रमक धोरण सोडून शांततेचा मार्ग स्वीकारण्याचं आवाहन केलं.

वांग यी यांनी वॉशिंग्टन आणि तेहरान या दोन्ही सत्तांना स्पष्ट शब्दांत सांगितलं की, "अमेरिका आणि इराण यांच्यातला सततचा संघर्ष दोन्ही बाजूंपैकी कोणाच्याही हिताचा नाही. दोन्ही देशांनी सध्याच्या अत्यंत संवेदनशील परिस्थितीत विवेक आणि संयम बाळगणं गरजेचं आहे." प्रादेशिक तणाव आणखी वाढू नये यासाठी लाल समुद्र आणि येमेनसारख्या भागांनाही या संघर्षापासून दूर ठेवलं पाहिजे, यावर चीनने विशेष भर दिला.

वांग यी यांनी अमेरिका आणि इराणला प्रलंबित मुद्द्यांवर अर्थपूर्ण आणि सकारात्मक संवाद सुरू करण्याचं आवाहन केलं. यापूर्वी इस्लामाबादमध्ये झालेल्या सामंजस्य कराराचा (MOU) उल्लेख करत चीनने सांगितलं की, दोन्ही देशांनी त्या कराराखाली ठरलेल्या संवादाच्या चौकटीकडे परत जाणं गरजेचं आहे. मध्यपूर्वेत आधी झालेला शांतता करार मोडल्यामुळे ही नवी अस्थिरता निर्माण झाली असल्याचं मत चीनने व्यक्त केलं आणि जुन्या कराराचं गांभीर्य ओळखून पुन्हा शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी ठोस पावलं उचलली पाहिजेत, असं म्हटलं.

अमेरिकेसोबतच्या युद्धाला सुरुवात झाल्यापासून इराणच्या परराष्ट्र मंत्र्यांचा हा दुसरा चीन दौरा आहे. यापूर्वी मे महिन्यात त्यांनी चीनला भेट दिली होती, जी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या बैठकीआधी झाली होती. योगायोगाने, अराघचींचा हा दौराही शी जिनपिंग आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वॉशिंग्टनमध्ये नियोजित शिखर परिषदेच्या अवघ्या काही दिवस आधी होतोय, त्यामुळे या संघर्षात चीन कोणती भूमिका घेतो याकडे जगाचं लक्ष लागलंय.

गेल्याच आठवड्यात नवी दिल्लीत झालेल्या ब्रिक्स शिखर परिषदेदरम्यानही अराघची आणि वांग यी यांची भेट झाली होती. त्या परिषदेत शी जिनपिंग यांनी ग्लोबल साउथमधील ब्रिक्स देशांना मध्यपूर्वेतील युद्धात शांततारक्षकाची भूमिका बजावण्याचं आवाहन केलं होतं आणि चीन या शांतता मोहिमेत सहकार्य करायला पूर्णपणे तयार असल्याचं स्पष्ट केलं होतं. त्यामुळे ब्रिक्सच्या व्यासपिठानंतर लगेचच अराघचींचा बीजिंग दौरा होणं याला मोठं कूटनैतिक महत्त्व मिळालं आहे.

चीन स्वतःला या युद्धात निष्पक्ष आणि तटस्थ मध्यस्थ म्हणून मांडण्याचा प्रयत्न करतोय. पण राजकीय आणि आर्थिक समीकरणं पाहिली तर चीन हा इराणचा जगातला सर्वात मोठा आर्थिक भागीदार आहे. इराणकडून निर्यात होणाऱ्या कच्च्या तेलाचा बहुतांश हिस्सा चीन खरेदी करतो, त्यामुळे इराणची आर्थिक स्थिती स्थिर राहणं हे चीनच्या स्वतःच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी अत्यंत गरजेचं आहे.

अराघची आपली भेट आटोपून बीजिंगहून परतणार असले, तरी या दौऱ्यामुळे वॉशिंग्टनवर कूटनैतिक दबाव वाढण्याची शक्यता व्यक्त होतेय. अमेरिका आणि इराणमधला हा संघर्ष शांतता कराराकडे वळणार की आणखी उग्र रूप घेणार, हे पुढच्या काही दिवसांतल्या घडामोडींवरून स्पष्ट होईल.