१२ सप्टेंबर दिनविशेष: दक्षिण-दक्षिण सहकार्य दिनासह इतिहासातील महत्त्वाच्या घडामोडी

दरवर्षी १२ सप्टेंबर हा दिवस संयुक्त राष्ट्रसंघाकडून दक्षिण-दक्षिण सहकार्य दिन म्हणून साजरा केला जातो. विकासशील देशांमध्ये एकमेकांशी सहकार्य वाढावं, हा या दिवसामागचा मुख्य उद्देश आहे. आफ्रिका, आशिया आणि लॅटिन अमेरिकेतील विकासशील देश एकमेकांना अनुभव, संसाधनं आणि ज्ञान देऊन प्रगती साधतात, याला दक्षिण-दक्षिण सहकार्य असं म्हटलं जातं. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या मते या सहकार्यामुळे विकासशील देशांना जागतिक पातळीवर अधिक प्रभावी होण्यास मदत झाली आहे. फक्त आर्थिक विकासापुरतंच नाही, तर सामाजिक समता, शिक्षण, आरोग्य, शेती आणि तंत्रज्ञान अशा क्षेत्रांतही हे सहकार्य विस्तारलेलं आहे.

याच तारखेला इतिहासात अनेक घटना घडल्या. १६६६ साली आग्ऱ्याहून सुटका झाल्यानंतर शिवाजी महाराज राजगडावर सुखरूप पोहोचले. १८५७ मध्ये कॅलिफोर्निया गोल्ड रशमधलं १३ ते १५ टन सोनं घेऊन जाणारं एस.एस. सेंट्रल अमेरिका हे जहाज ४२६ प्रवाशांसह बुडालं. १८९७ साली तिरह मोहिमेदरम्यान सारगढीची लढाई झाली, तर १९१९ मध्ये अॅडॉल्फ हिटलर जर्मन वर्कर्स पार्टीत सामील झाला. १९३० साली विल्फ्रेड र्होड्स यांनी आपला १११० वा आणि शेवटचा प्रथमश्रेणी क्रिकेट सामना खेळला. १९४८ मध्ये भारतीय सैन्य हैदराबाद संस्थानच्या हद्दीत शिरलं, याच हैदराबाद मुक्तिसंग्रामाला पोलिस अॅक्शन असं म्हटलं जातं. १९५९ मध्ये रशियाचं मानवविरहित यान ल्युना-2 चंद्रावर उतरलं, तर १९८० साली तुर्कस्तानमध्ये लष्करी उठाव झाला. १९९८ साली डॉ. जयंत नारळीकर यांना पुण्यभूषण पुरस्कार देण्यात आला आणि २००२ मध्ये भारताचा मेटसॅट उपग्रह यशस्वीरीत्या अवकाशात सोडण्यात आला. २००५ साली हाँगकाँगमधील डिस्नेलँड सुरू झालं आणि २०११ मध्ये न्यूयॉर्कमधील 9/11 स्मारक संग्रहालय सर्वांसाठी खुलं करण्यात आलं.

जन्मदिनांच्या यादीत फ्रान्सचा राजा फ्रान्सिस पहिला (१४९४), पोर्तुगालचा राजा अफोन्सो सहावा (१६८३), विद्युतशक्तीचे शास्त्रज्ञ मायकल फॅरेडे (१७९१, इंग्लंड), गॅटलिंग गनचे संशोधक रिचर्ड जॉर्डन गॅटलिंग (१८१८), बंगाली साहित्यिक विभूतिभूषण बंदोपाध्याय (१८९४, निधन १ नोव्हेंबर १९५०), नोबेल विजेत्या फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञ आयरिन क्युरी (१८९७, निधन १७ मार्च १९५६), इंदिरा गांधी यांचे पती व पत्रकार-राजकारणी फिरोझ गांधी (१९१२, निधन ८ सप्टेंबर १९६०), ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटपटू व फुटबॉलपटू मॅक्स वॉकर (१९४८) आणि ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटपटू नेथन ब्रॅकेन (१९७७) यांचा समावेश आहे.

निधन दिनविशेषमध्ये ऑस्ट्रेलियाचे चौथे पंतप्रधान जॉर्ज रीड (१९१८), मराठी साहित्य संशोधक विनायक लक्ष्मण भावे (१९२६), शास्त्रीय गायक रामचंद्र कुंदगोळकर (१९५२, जन्म १९ जानेवारी १८८६), संगीतकार जयकिशन डाह्याभाई पांचाळ (१९७१, जन्म ४ नोव्हेंबर १९२९), अभिनेते सतीश दुभाषी (१९८०, जन्म १४ डिसेंबर १९३९), अभिनेत्री शांता जोग (१९८०, जन्म २ मार्च १९२५), हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक पं. मल्लिकार्जुन मन्सूर (१९९२, जन्म ३१ डिसेंबर १९१०), अमेरिकन अभिनेता रेमंड बर (१९९३), संगीत नाट्यसृष्टीतील गायक-अभिनेते पं. कृष्णराव चोणकर (१९९६) आणि अभिनेत्री पद्मा चव्हाण (१९९६, जन्म ७ जुलै १९४८) यांची नोंद आहे.