१० सप्टेंबर दिनविशेष: आत्महत्या प्रतिबंध दिन आणि इतिहासातील ठळक घडामोडी

दरवर्षी १० सप्टेंबर हा दिवस 'जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन' म्हणून पाळला जातो. आत्महत्येसारख्या गंभीर सामाजिक समस्येबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे आणि ती रोखण्यासाठी ठोस पावले उचलणे, हा या दिवसामागचा उद्देश आहे. आत्महत्येमुळे अनेक कुटुंबांचे आयुष्य उद्ध्वस्त होते, त्यामुळे या विषयावर उघडपणे बोलणे गरजेचे मानले जाते.

या निमित्ताने जगभरात विविध कार्यक्रम, चर्चासत्रे आणि जनजागृती मोहिमा राबवल्या जातात. यातून लोकांना मानसिक आरोग्याविषयी माहिती दिली जाते. ताणतणाव, नैराश्य आणि इतर मानसिक समस्यांवर वेळेत उपचार न मिळाल्यास आत्महत्येचा धोका वाढतो, असे सांगितले जाते. मात्र योग्य वेळी मदत मिळाली, तर ही समस्या मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकते, हा या दिवसाचा मुख्य संदेश आहे.

याच १० सप्टेंबर या तारखेला देश-विदेशात अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या आहेत. १८४६ साली एलियास होवेयाला यांना अमेरिकेत शिवण मशीनचे पेटंट मिळाले. १८९८ मध्ये लुइगी लुकेनी याने ऑस्ट्रियाची राणी एलिझाबेथ हिची हत्या केली. १९३६ साली पहिली जागतिक वैयक्तिक मोटरसायकल स्पीडवे चॅम्पियनशिप आयोजित करण्यात आली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १९३९ मध्ये कॅनडाने जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले, तर १९४३ मध्ये जर्मन फौजांनी रोम ताब्यात घेण्यास सुरुवात केली. १९६६ साली पंजाब राज्याचे विभाजन होऊन पंजाब आणि हरियाणा ही दोन स्वतंत्र राज्ये अस्तित्वात आली. १९६७ मध्ये जनमत चाचणीत जिब्राल्टरच्या जनतेने स्पेनमध्ये सामील होण्याऐवजी ब्रिटनसोबतच राहण्याचा निर्णय घेतला. १९७५ साली अमेरिकेचे मानवविरहित अंतराळयान व्हायकिंग-2 मंगळ ग्रहाच्या दिशेने झेपावले. १९९६ मध्ये गोमंतक मराठी अकादमीचा पहिला कृष्णदास शामा पुरस्कार बा. द. सातोस्कर यांना, तर पंडित महादेवशास्त्री जोशी साहित्य पुरस्कार कवी नारायण सुर्वे यांना जाहीर झाला. २००१ साली मार्क इन्ग्रॅम या स्पर्धकाने फसवणूक करून इंग्लंडमधील 'कौन बनेगा करोडपती' ही स्पर्धा जिंकली. २००२ मध्ये परंपरेने तटस्थ असलेला स्वित्झर्लंड देश युनायटेड नेशन्समध्ये सामील झाला. आणि २०२२ साली राणी एलिझाबेथ द्वितीय यांच्या निधनानंतर सेंट जेम्स पॅलेसमधील प्रवेश परिषदेच्या बैठकीत राजा चार्ल्स तिसरा यांना औपचारिकपणे राजा म्हणून घोषित करण्यात आले.

याच दिवशी जन्मलेल्या मान्यवरांमध्ये कसोटी क्रिकेटपटू आणि महाराजा के. एस. रणजितसिंह (जन्म १८७२, मृत्यू २ एप्रिल १९३३) यांचा समावेश आहे, ज्यांच्या स्मरणार्थ १९३४ पासून रणजी करंडक क्रिकेट स्पर्धा भरवली जाते. स्वातंत्र्यसैनिक, भारताचे दुसरे गृहमंत्री आणि उत्तर प्रदेशचे पहिले मुख्यमंत्री गोविंद वल्लभ पंत यांचा जन्म १८८७ साली झाला (मृत्यू ७ मार्च १९६१). नोबेल पारितोषिक विजेते अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ आर्थर कॉम्प्टन यांचा जन्म १८९२ साली झाला. तेलुगू कविसम्राट विश्वनाथ सत्यनारायण यांचा जन्म १८९५ मध्ये झाला. भारताचे पाचवे उपराष्ट्रपती आणि पाच महिने हंगामी राष्ट्रपती राहिलेले बी. डी. जत्ती यांचा जन्म १९१२ साली झाला (मृत्यू ७ जून २००२). नाट्य आणि चित्रपट अभिनेत्री भक्ती बर्वे यांचा जन्म १९४८ मध्ये झाला (मृत्यू १२ फेब्रुवारी २००१). तर भारतीय क्रिकेटपटू मनीष पांडे यांचा जन्म १९८९ साली याच तारखेला झाला.

निधन झालेल्यांमध्ये चीनचा पहिला सम्राट किन शी हुआंग (जन्म १८ फेब्रुवारी २५९ इ.स.पू., निधन २१० इ.स.पू.), महात्मा फुले यांचे सहकारी आणि नामवंत शल्यचिकित्सक रावबहादूर डॉ. विश्राम रामजी घोले (निधन १९००), बंगाली साहित्यिक आणि 'संदेश' या बालमासिकाचे संस्थापक तसेच चित्रपट दिग्दर्शक सत्यजित रॉय यांचे वडील सुकुमार रॉय (जन्म ३० ऑक्टोबर १८८७, निधन १९२३), बल्गेरियाचा राजा फर्डिनांड (निधन १९४८), व्हायोलिन वादक श्रीधर पार्सेकर (निधन १९६४), नोबेल पारितोषिक विजेते इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ जॉर्ज पेजेट थॉमसन (निधन १९७५), नोबेल पारितोषिक विजेते स्विस भौतिकशास्त्रज्ञ फेलिक्स ब्लॉक (निधन १९८३), टोंगाचा राजा टॉफाहाऊ टुपोऊ (निधन २००६) आणि राणी एलिझाबेथ द्वितीय (निधन २०२२) यांचा समावेश आहे.